Năm 879, trung tâm chính trị của Champa chuyển từ phía nam ra phía bắc, về một ngôi làng bên sông Ly Ly, một nhánh của sông Thu Bồn. Vương triều mới lấy tên kinh đô của mình: Indrapura, thành phố của thần Indra [1].
Một bước ngoặt
Bộ Lịch sử Việt Nam viết rằng đến nay chưa rõ vì sao Champa đổi dòng vua và dời đô từ Sinhapura đến Virapura rồi đến Indrapura. Điều chắc chắn là từ đây, thư tịch cổ Trung Hoa thôi gọi nước này là Hoàn Vương mà gọi là Chiêm Thành [1].
Bia Đồng Dương tả kinh đô là một thành phố “rực ánh hào quang”, được tô điểm bằng những bông sen đẹp nhất [1].
Mười hai đời vua
Văn bia Đồng Dương và các minh văn khác cho một phổ hệ mười hai đời vua, kết thúc ở khoảng năm 972–982. Nhưng nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chỉ bốn vị trong số đó chắc chắn đã trị vì; hai vị đầu có thật nhưng chưa làm vua, còn các vua sau thì mờ nhạt [1].
Người để lại nhiều dấu ấn nhất là Indravarman II, vị vua sùng đạo Phật đã dựng Phật viện Đồng Dương [1].
Dấu tích
Vương triều để lại khoảng hai mươi minh văn và phế tích kiến trúc, trải từ Quảng Bình, Quảng Trị qua Quảng Nam, Quảng Ngãi, lên tới Kon Tum và vào đến Khánh Hòa, Ninh Thuận [1]. Hai bảo vật quốc gia từ Đồng Dương, tượng Bồ tát Tara và đài thờ Đồng Dương, đang ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm.
Cái tên Đồng Dương nay là tên một xã của thành phố Đà Nẵng, lập từ ba xã Bình Lãnh, Bình Trị và Bình Định [2].
Điều còn chưa rõ
Năm lập vương triều được ghi là 879, trong khi Indravarman II được ghi trị vì từ 875 và Phật viện dựng năm 875; nguồn chúng tôi đã mở không giải thích quãng chênh ấy. Vương triều kết thúc thế nào và kinh đô dời đi đâu sau năm 982 cũng cần nguồn riêng.
Nguồn tham khảo
- Lịch sử Việt Nam, tập 2, chương XII “Vương quốc Champa thế kỷ X–XIV” (bản số hóa của Thư viện tỉnh Quảng Ngãi), https://thuvientinh.quangngai.gov.vn/wp-content/uploads/2020/12/620-699.pdf, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 12/10/2026.