Năm 1306, biên giới Đại Việt dời về phía nam mà không có trận đánh nào: vua Champa dâng hai châu Ô và Lý làm sính lễ để cưới công chúa Huyền Trân, con gái vua Trần Nhân Tông [1].
Cuộc hôn nhân
Theo bài nghiên cứu của Trương Minh Dục, cuộc hôn nhân bắt nguồn từ chuyến đi dài ngày của Thượng hoàng Trần Nhân Tông trên đất Champa. Năm 1306, dưới triều Trần Anh Tông, vua Chế Mân dâng châu Ô và châu Lý làm sính lễ [1].
Từ năm 1307, nhà Trần tổ chức di dân khẩn hoang, lập ấp, và đổi tên hai châu thành châu Thuận và châu Hóa. Người Việt dần định cư trên đất mới; người Chăm lùi dần về phía nam [1].
Liên quan gì tới Đà Nẵng
Hai chữ Thuận Hóa về sau là tên cả một xứ. Các bước tiếp theo trên đường về nam nằm ngay trên đất xứ Quảng: năm 1402, nhà Hồ lập lộ Thăng Hoa; năm 1471, Lê Thánh Tông lập thừa tuyên Quảng Nam [1].
Vùng Đà Nẵng ngày nay nằm ở phía nam đèo Hải Vân. Nhiều sách viết rằng Đà Nẵng thuộc Đại Việt từ mốc này; bài nghiên cứu chúng tôi đã mở không nói rõ ranh giới phía nam của châu Lý.
Hai cách nhìn
Tác giả gọi đây là cuộc hôn nhân thể hiện quan hệ bang giao thắm thiết giữa hai nước [1]. Với người Chăm, đó cũng là lúc một vùng đất và vùng biển chuyển sang tay người khác. Bài này ghi sự kiện, không đánh giá.
Điều còn chưa rõ
Châu Ô, châu Lý ứng với những vùng nào trên bản đồ hôm nay, và đèo Hải Vân có phải ranh giới của chúng hay không, cần nguồn địa lý lịch sử. Số phận của công chúa Huyền Trân sau khi Chế Mân mất cũng chưa được viết ở đây.
Nguồn tham khảo
- Trương Minh Dục, “Vùng đất Quảng Nam trong hành trình về phương Nam của Đại Việt”, Tạp chí Khoa học xã hội miền Trung, số 06 (74)/2021, từ tr. 46, https://vjol.info.vn/index.php/isscr/article/download/63662/53587/, truy cập 12/10/2026.
