Làng đá Non Nước nằm ngay dưới chân những ngọn núi đá cẩm thạch, nhưng không được phép lấy một viên đá nào từ núi. Việc khai thác đá ở Ngũ Hành Sơn đã bị cấm hoàn toàn [3].
Nghề thì vẫn sống. Thợ Non Nước nay tạc tượng bằng đá chở từ nơi khác về [3].
Nghề có từ bao giờ
Bằng chứng sớm nhất là chữ khắc trên đá. Theo báo Nhân Dân, năm Tân Tỵ 1641, thợ làng Quán Khái đã khắc một văn bia chữ Hán trong động Vân Thông [2]. Tấm bia chùa Phổ Khánh năm 1678 cũng ghi người khắc bia là dân xã Quán Khái [1].
Theo truyền thống của làng, người đưa nghề đá từ Thanh Hóa vào là cụ Huỳnh Bá Quát [1]. Làng thờ tổ nghề với danh xưng Thạch nghệ Tổ sư, giỗ ngày 16/3 âm lịch [2].
Từ cối đá đến tượng Chăm
Sản phẩm buổi đầu là đồ dùng: cối xay, cối giã, chày, đá neo thuyền, bia mộ, rồi đồ trang trí cho miếu, lăng và cung đình [2][3]. Theo Tuổi Trẻ, thời Pháp đồ đá Non Nước từng được chọn đưa sang Marseille [3].
Ngày nay, thợ làm đồ trang sức, tượng trang trí, phù điêu, và cả tượng theo phong cách Chăm trên đá sa thạch [2].
Đá của vua, rồi đá cấm
Đá Ngũ Hành Sơn chưa bao giờ là của chung. Từ triều Gia Long, chỉ nhà nước được độc quyền mua bán đá cẩm thạch ở đây; một chỉ dụ năm Khải Định thứ tư tiếp tục cấm xâm phạm núi [3].
Sau khi Ngũ Hành Sơn thành di tích quốc gia, việc lấy đá tại chỗ bị cấm hẳn [2][3]. Người làng chuyển sang nhập đá từ nhiều nơi [3].
Điều còn chưa rõ
Làng có bao nhiêu người làm nghề? Báo Tuổi Trẻ năm 2017 ghi trên 500 cơ sở với hơn 6.000 người [3]; báo Nhân Dân năm 2018 ghi gần 500 cơ sở, gần 4.000 lao động [2]. Hai con số lệch nhau quá xa để coi là biến động trong một năm; bài này ghi số của Nhân Dân trong hộp thông tin vì thấp và mới hơn.
Ít người biết
- Năm 2014, nghề đá Non Nước được ghi vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và làng được quy hoạch lại [1][3].
- Có lúc nghề gần tàn; làng phải lập hợp tác xã với khoảng 100 xã viên để giữ nghề [3].
- Những người khắc các văn bia cổ nhất trên núi rất có thể chính là thợ đá của làng [1][2].
Đến tận nơi
Các xưởng trưng bày nằm dọc những con đường quanh chân núi. Tượng đá nặng; nếu mua món lớn, nên hỏi rõ cách đóng gói và vận chuyển. Tháng hai âm lịch, khu vực này còn có lễ hội Quán Thế Âm.
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch thành phố Đà Nẵng, “Danh thắng Ngũ Hành Sơn”, https://danangfantasticity.com/danh-thang-ngu-hanh-son-da-nang/, truy cập 11/10/2026.
- Nhân Dân, “‘Làng phố’ bên núi Ngũ Hành”, 12/2/2018, https://nhandan.vn/lang-pho-ben-nui-ngu-hanh-post316551.html, truy cập 11/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Ngũ Hành Sơn – Danh thắng núi đá kỳ lạ: Vang danh nghề đá”, 14/10/2017, https://tuoitre.vn/ngu-hanh-son-danh-thang-nui-da-ky-la-vang-danh-nghe-da-20171014144843338.htm, truy cập 11/10/2026.