Tác giả Văn Thành Lê trên Báo Đà Nẵng ghi nhận nhiều hội làng xưa nay không còn tổ chức, trong đó có hát vật Giáng Đông, hội thả thuyền rồng Long chu ở Khái Đông hay tục tế trâu sống tại làng An Hải [1].
“Phong Lệ mục đồng, Giáng Đông hát vật”
Theo bài báo, trang thông tin điện tử huyện Hòa Vang có nhắc câu ca dân gian “Nhất Phong Lệ mục đồng, nhì Giáng Đông hát vật” để nói về hai lễ hội một thời [1].
Hội mục đồng làng Phong Lệ (thôn Phong Nam, trước 7/2025: xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang), nay thuộc phường Hòa Xuân, là lễ hội dành cho trẻ chăn trâu gắn với đình Phong Lệ [1]. Theo lệ cũ, cứ 3 năm lễ được mở một lần vào cuối tháng 3 âm lịch vào các năm Tý, Mẹo, Ngọ, Dậu, sau đó giãn ra 6 năm rồi 12 năm [1]. Lần cuối cùng hội được tổ chức thời phong kiến là năm Bảo Đại thứ 11 (năm 1936) [1]. Sau hơn 70 năm gián đoạn, 17 họ tộc trong làng tự đóng góp tiền của phục dựng lễ hội vào năm 2007 với sự hỗ trợ chuyên môn của Hội Văn nghệ dân gian Đà Nẵng [1]. Lễ hội được tổ chức lần hai vào năm 2010 do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch phối hợp thực hiện, và lần thứ ba vào năm 2014 do dân làng tự tổ chức để duy trì truyền thống (chi tiết xem Lễ hội Mục đồng) [1].
Trong khi đó, “hát vật” là tên gọi tắt của hội thi đấu vật kết hợp thi võ nghệ tổ chức tại làng Giáng Đông (trước 7/2025: xã Hòa Châu, huyện Hòa Vang), nay thuộc phường Hòa Xuân [1]. Hội quy tụ trai tráng của Giáng Đông cùng hai làng lân cận là Lỗ Giáng và Phong Lệ [1]. Các bậc cao niên cho biết hội mang tên “hát vật” vì phần lễ cúng Thành hoàng cùng các bậc tiền bối, còn phần hội kết hợp thi múa võ với những canh hát hò khoan đối đáp sau lũy tre làng [1]. Theo tác giả Văn Thành Lê, khi đi điền dã năm 1999 tìm hiểu sự kiện 126 người dân Giáng Đông bị quân Pháp sát hại ngày 12/6/1948, tác giả được nghe các cụ già kể về hội hát vật, nhưng ngày nay hội thi này chỉ còn lưu lại trong câu ca truyền miệng [1].
Lễ hội Long chu làng Khái Đông
Làng Khái Đông (trước 7/2025: phường Hòa Hải, quận Ngũ Hành Sơn), nay thuộc phường Ngũ Hành Sơn, ở vùng Ngũ Hành Sơn mà dân gian gọi là Non Nước [1]. Đá cẩm thạch ở đây là nguyên liệu cho làng nghề điêu khắc đá Non Nước [1]. Ban đầu, nghề đá là nghề phụ theo lối truyền khẩu cha truyền con nối, chủ yếu tạo tác vật dụng gia đình như chày, cối, ấm chén hoặc các mẩu đá giằng chì đáy lưới giúp giàn lưới đứng thẳng trong nước biển [1].
Theo ông Lê Văn Chí (nguyên Chủ tịch Hội Nông dân quận Sơn Trà), khoảng gần 100 năm trước khi chưa có thuyền máy, ngư dân dùng ghe buồm kéo giã trong lộng (cách bờ chừng 10 km), giữ lưới bằng những miếng đá hình lưỡi liềm do thợ đá Non Nước đục; về sau mới đổi sang giằng chì [1]. Cư dân Khái Đông ngày trước vừa làm ruộng vừa đi biển, dấu tích còn lại là miếu Ông Chài và lăng Ông Ngư tựa lưng vào ngọn Hỏa Sơn, quay mặt ra sông Cổ Cò [1]. Khi nghề biển còn thịnh hành, làng Khái Đông cùng các làng Khái Tây, Khuê Trung và Trung Lương tổ chức lễ hội Cầu ngư và lễ hội Long chu [1].
“Long chu” có nghĩa là thuyền rồng, biểu tượng để trừ ôn, tống dịch [1]. Thuyền được làm từ cót tre, dán giấy và vải màu [1]. Dân làng rước kiệu thần Long chu quanh các xóm rồi về làm lễ tại đình [1]. Sau đó, kiệu được rước ra bến sông, chuyển lên một chiếc bè ghép bằng các thân cây chuối và thả trôi giữa dòng nước xuôi ra biển nhằm tống tiễn bệnh dịch ra khơi xa [1]. Khi nghề đá phát triển, nghệ nhân duy trì Lễ hội Thạch nghệ Tổ sư dưới chân núi Mộc Sơn, còn hội Long chu đã dừng hẳn từ lâu [1].
Lễ hội tế trâu làng An Hải
Theo bài báo năm 2021, tục tế trâu của làng An Hải từng được kể trong bài “Trên trời có ông sao Thần…” trên Báo Đà Nẵng ngày 15/6/2014 [1].
Khi tổ chức tế lễ, làng lựa chọn một con trâu to khỏe, da mượt, oai vệ để tế sống vị thần nông nghiệp tại đàn Thần Nông lộ thiên [1]. Tiếp đó, con trâu được dẫn về đình làng làm lễ tế các vị Tiền hiền [1]. Điểm đặc biệt của nghi lễ này là sau khi hoàn thành các nghi thức cúng tế, con trâu được dân làng thả cho đi ăn cỏ tự do chứ không giết mổ [1]. Dân làng quan niệm con trâu là đầu cơ nghiệp, là tài sản của nhà nông [1].
Đến năm 2000, lễ hội đình làng An Hải được khôi phục vào ngày thu tế mồng 10 tháng 8 âm lịch hằng năm [1]. Tuy nhiên, nghi thức tế sống trâu không còn diễn ra, chỉ còn lại dấu ấn trong câu ca: “Dù ai buôn bán bộn bề / Mồng mười tháng Tám nhớ về tế trâu” [1].
Tra cứu liên quan
- Quy đổi hành chính: phường Hòa Xuân, phường Ngũ Hành Sơn, xem bảng tra phường, xã mới
- Di tích đình làng: đình Phong Lệ
- Lễ hội trẻ mục đồng: Lễ hội Mục đồng
- Làng nghề và danh thắng: làng nghề điêu khắc đá Non Nước, quần thể danh thắng Ngũ Hành Sơn
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không nêu làng An Hải có tục tế trâu nằm ở đâu và nay thuộc phường nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác làng Giáng Đông dừng hẳn hội hát vật và làng Khái Đông dừng tổ chức hội Long chu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Vị trí cụ thể của đàn Thần Nông lộ thiên tại làng cổ An Hải trên bản đồ hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Những lễ hội của ngày hôm qua”, 09/05/2021, https://baodanang.vn/nhung-le-hoi-cua-ngay-hom-qua-3233454.html, truy cập 27/10/2026.
