Từ ngày 1/7/2025, khi Quảng Nam nhập vào Đà Nẵng, thành phố có thêm một ngọn núi cao hơn 2.500 m. Đó là núi Ngọc Linh, nơi mọc sâm Ngọc Linh. Sườn tây của núi thuộc tỉnh Kon Tum cũ, sườn đông thuộc vùng Trà My [1].
Độ cao và vị trí
Tài liệu của BirdLife Quốc tế và Viện Điều tra Quy hoạch Rừng (cập nhật năm 2004) ghi đỉnh Ngọc Linh cao 2.598 m, là đỉnh cao nhất Tây Nguyên [1]. Bài phóng sự Tuổi Trẻ năm 2015 ghi 2.592 m và nhắc tên gọi “mái nhà miền Nam” [2]. Hai con số lệch nhau 6 m; chúng tôi chưa tìm được số đo chính thức của cơ quan đo đạc.
Khu đề xuất bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh phía Quảng Nam nằm trên sườn đông của núi, thuộc các xã Trà Leng, Trà Dơn, Trà Tạp, Trà Cang và Trà Linh của huyện Trà My (tên năm 2004) [1]. Ba tên Trà Linh, Trà Tập (tài liệu viết Trà Tạp) và Trà Leng nay là tên ba xã của Đà Nẵng: xã Trà Linh, xã Trà Tập, xã Trà Leng. Ranh giới khu đề xuất năm 2004 khớp với các xã mới tới đâu, và xã Trà Dơn, Trà Cang cũ nay thuộc xã nào, chúng tôi chưa đối chiếu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Sườn tây là Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Linh của tỉnh Kon Tum, rộng 41.420 ha, thành lập tháng 10/1999 [1].
Sông suối
Theo tài liệu năm 2004, vùng núi phía Quảng Nam có hai hệ thủy chính. Sông Tranh bắt nguồn từ phía nam khu đề xuất, chảy về hướng bắc rồi đổ vào sông Thu Bồn; sông Leng bắt nguồn từ phía tây bắc và là chi lưu của sông Tranh [1]. Sông suối ở đây ngắn, hẹp và dốc. Mùa mưa thường có lũ bất chợt, mùa khô phần lớn suối cạn [1].
Đi ngược dòng sông Tranh từ trung tâm huyện Nam Trà My cũ là đường lên Ngọc Linh mà đoàn khảo sát năm 2015 đã đi [2]. Xa hơn về hạ lưu, sông Tranh chảy vào hồ thủy điện Sông Tranh 2.
Rừng và loài đặc hữu
Rừng trên 1.700 m là rừng thường xanh núi trung bình; ở đai cao này còn có những diện tích nhỏ rừng hỗn giao cây lá kim và cây lá rộng, trong đó có thông Đà Lạt (Pinus dalatensis) [1]. Trên các đỉnh giông cao có rừng lùn [1].
Tài liệu năm 2004 nêu các loài đặc hữu của vùng [1]:
| Loài | Tên khoa học | Ghi chú trong tài liệu |
|---|---|---|
| Thông Đà Lạt | Pinus dalatensis | Thực vật đặc hữu Việt Nam |
| Sâm Ngọc Linh | Panax vietnamensis | Thực vật đặc hữu Việt Nam |
| Mang Trường Sơn | Muntiacus truongsonensis | Mới được phát hiện gần đây |
| Khướu Ngọc Linh | Garrulax ngoclinhensis | Phân bố giới hạn ở Trung Trường Sơn |
Vì có khướu Ngọc Linh và ba loài chim phân bố hẹp khác, vùng núi phía Quảng Nam đủ tiêu chuẩn nằm trong Vùng Chim Đặc hữu Cao nguyên Kon Tum, một trong bốn vùng chim đặc hữu của Việt Nam [1].
Hành trình bảo tồn
Văn bản pháp lý đầu tiên liên quan tới núi Ngọc Linh là Quyết định 194/CT ngày 9/8/1986, đề xuất khu bảo tồn Ngọc Linh 20.000 ha ở tỉnh Gia Lai – Kon Tum; quyết định này không nhắc tới Quảng Nam [1]. Năm 1994, Phân viện Điều tra Quy hoạch Rừng xây dựng dự án đầu tư khu bảo tồn cho cả Kon Tum và Quảng Nam – Đà Nẵng, nhưng dự án không được thẩm định [1]. Báo cáo nghiên cứu khả thi khu bảo tồn phía Quảng Nam được UBND tỉnh phê chuẩn tháng 4/2000 [1].
Đến năm 2003, kế hoạch đầu tư vẫn chưa thực hiện và chưa có ban quản lý; khu vực do Hạt Kiểm lâm huyện Trà My quản lý, với một trạm bảo vệ rừng [1]. Năm 2004, mật độ dân số trung bình ở các xã vùng đệm chỉ 18 người/km², trong khi trung bình cả nước là 232 người/km² [1].
Người dưới chân núi
Tuổi Trẻ gọi Ngọc Linh là núi thiêng của người Xê Đăng và người Ca Dong [2]. Tháng 4/2015, một đoàn 54 người gồm cán bộ, chuyên gia khảo sát quy hoạch vùng trồng sâm đi xe từ xã Tắk Pỏ, ngược sông Tranh lên xã Trà Linh [2]. Phóng viên tả trụ sở UBND xã Trà Linh nằm trên sườn đồi, phụ nữ Xê Đăng đắp bờ ruộng bậc thang, và làng Tắk Lang là làng cao nhất trên sườn núi; bữa trưa của đoàn diễn ra ở độ cao 1.500 m [2].
Trước khi đi, đoàn được xem một bộ phim do các nhà khoa học Ukraine quay năm 2004 về chuyến lên Ngọc Linh từ phía Đắk Glei (Kon Tum) không thành công [2]. Người dẫn đường là những người đàn ông Xê Đăng thạo rừng [2].
Các dân tộc quanh núi: [người Ca Dong](/nguoi-ca-dong/), [người Giẻ Triêng](/nguoi-gie-trieng/), [người Co](/nguoi-co-tra-my/).
Điều còn chưa rõ
- Độ cao chính xác: 2.598 m [1] hay 2.592 m [2]. Chưa có số đo của cơ quan đo đạc bản đồ trong các nguồn đã đọc.
- Đỉnh núi nằm hẳn trong địa phận Kon Tum cũ hay đúng trên đường ranh với Quảng Nam cũ, các nguồn đã đọc không nói rõ.
- Khu đề xuất bảo tồn 18.430 ha phía Quảng Nam đã được thành lập chính thức hay chưa sau năm 2004 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cùng bài Tuổi Trẻ có chỗ viết “làng Tắk Lang”, chỗ viết “làng Đắk Lang, xã Ngọc Linh” [2]; có thể là hai làng khác nhau hoặc lỗi chính tả.
- Bài không bàn công dụng của sâm Ngọc Linh; xem trang sâm Ngọc Linh về vùng trồng.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- BirdLife Quốc tế và Viện Điều tra Quy hoạch Rừng, “Khu đề xuất BTTN Ngọc Linh (Quảng Nam)”, trong Thông tin về các khu bảo vệ hiện có và đề xuất ở Việt Nam, tái bản lần 2, cập nhật 15/02/2004, https://www.thiennhienviet.org.vn/sourcebook/pdf/Nam%20Trung%20Bo/Ngoc%20Linh%20-%20Quang%20Nam.pdf, truy cập 18/10/2026.
- Tấn Vũ, “Lên đỉnh núi thiêng”, Tuổi Trẻ, 12/4/2015, https://tuoitre.vn/len-dinh-nui-thien-732707.htm, truy cập 18/10/2026.