Hòa Vang là tên một huyện có từ năm 1604. Theo Báo Đà Nẵng, đây là đơn vị giữ được tên gọi hơn 400 năm [1]. Từ ngày 1/7/2025 không còn huyện, tên này thành tên xã Hòa Vang [2].
Năm 1604
Theo Đại Nam thực lục được Báo Đà Nẵng dẫn, năm 1604 chúa Nguyễn Hoàng tách huyện Điện Bàn khỏi phủ Triệu Phong (xứ Thuận Hóa), nhập vào Quảng Nam và nâng lên thành phủ. Phủ Điện Bàn gồm các huyện Hòa Vang, Tân Phúc, An Nông, Diên Khánh, Phú Châu [1]. Đất Hòa Vang từ đó đến cuối thời Nguyễn gần như là toàn bộ thành phố Đà Nẵng ngày nay. Cuối thế kỷ XIX, sách Đồng Khánh địa dư chí ghi huyện có 7 tổng [1].
Hòa Vinh hay Hòa Vang
Tên huyện trong văn bản chữ Hán, từ khi lập đến nay, luôn viết là 和榮, âm Hán Việt là Hòa Vinh. Người địa phương lại đọc là Hòa Vang [1]. Có người nghĩ tên Hòa Vinh có trước, rồi vì kiêng húy hay vì giọng địa phương mà đọc lệch thành Hòa Vang. Tác giả bài báo phản bác: chữ Vinh không có trong danh sách chữ phải kiêng húy, và người Quảng vẫn nói “quang vinh”, “vinh dự” bình thường [1].
Tác giả đề xuất chiều ngược lại. Theo ông, vùng đất có một tên theo thổ âm nghe giống “vang”, rồi các nhà Hán học chọn chữ Hán vừa đẹp nghĩa vừa gần âm để ghi lại [1]. Ông tìm thấy trong từ điển Chăm – Pháp năm 1906 từ “lavan”, nghĩa là đầm lầy. Sách Ô Châu cận lục (1555) cũng có các địa danh Kim Nê, Yến Nê (nê là bùn) thuộc Hòa Vang ngày nay [1]. Tác giả nêu một trường hợp tương tự bên kia đèo Hải Vân: tên chữ Phú Vinh cũng bị giọng địa phương đọc thành Phú Vang [1]. Đây là giả thuyết, tác giả dùng chữ “rất có thể”.
Cẩm Lệ trong sách năm 1555
Cũng trong Ô Châu cận lục (1555), theo bài báo, có câu chép rằng ở Hóa Khuê, Cẩm Lệ người ta đóng cừ gỗ để ngăn cá sấu [1]. Đây là một trong những lần sớm nhất tên Cẩm Lệ xuất hiện mà chúng tôi tìm được nguồn dẫn. Nghĩa của tên Cẩm Lệ thì chưa thấy nguồn nào giải thích.
San sẻ đất
| Năm | Đất Hòa Vang tách ra |
|---|---|
| 1888 | các xã Hải Châu, Phước Ninh, Thạch Thang, Nam Dương, Nại Hiên Tây thành đất nhượng địa của Pháp [1] |
| 1900 | một số xã phía tây nam góp lập huyện Đại Lộc [1] |
| 1901 | các xã Xuân Đán, Thạc Gián, Xuân Hòa, Liên Trì, các thôn An Khê, Thanh Khê nhập vào nhượng địa [1] |
| 1997 | lập quận Liên Chiểu và quận Ngũ Hành Sơn [1] |
| 2005 | nhường thủ phủ Cẩm Lệ để lập quận Cẩm Lệ; huyện lỵ dời về Túy Loan [1] |
| 1/7/2025 | huyện không còn; xã Hòa Vang lập từ hai xã Hòa Phong, Hòa Phú [2] |
Tra cứu liên quan
Xã Hòa Vang, phường Cẩm Lệ, sông Cẩm Lệ, tên gọi Liên Chiểu, tên gọi Thanh Khê, Tourane, quận, huyện cũ nay thuộc phường, xã nào.
Điều còn chưa rõ
- Giả thuyết “lavan” (đầm lầy) chưa được kiểm chứng bằng văn bản cổ ghi tên Hòa Vang trước năm 1604 [1]. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Nghĩa và gốc của tên Cẩm Lệ. [CẦN KIỂM CHỨNG]
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Bốn thế kỷ danh xưng Hòa Vang và hành trình san sẻ”, 30/11/2024, https://baodanang.vn/bon-the-ky-danh-xung-hoa-vang-va-hanh-trinh-san-se-3237111.html, truy cập 19/10/2026.
- Cổng thông tin xã Hòa Vang, “Tổng quan Hòa Vang”, https://hoavang.danang.gov.vn/tong-quan-hoa-vang, truy cập 19/10/2026.