Bàn Thạch là làng chiếu ở hạ lưu sông Thu Bồn, giữa ba dòng Thu Bồn, Trường Giang và Ly Ly [1]. Khác Cẩm Nê ở Đà Nẵng cũ phải mua cói, Bàn Thạch có ruộng cói ngay hai bên bờ sông [1][2].
Nguồn gốc
Báo Văn Hóa (2023) viết rằng trong thời Trịnh – Nguyễn phân tranh, người từ các vùng phía bắc di cư vào Quảng Nam đã mang nghề chiếu theo [1]. Nhờ nằm ở hợp lưu sông, gần thương cảng Hội An, chiếu Bàn Thạch có tiếng ở Đàng Trong và từng là cống phẩm cho triều đình [1]. VnExpress dẫn tài liệu cho biết thập niên 1980, chiếu làng được xuất khẩu số lượng lớn sang các nước Đông Âu [3].
Từ ruộng cói đến chiếc chiếu
Ruộng cói thường thu hoạch 3–4 năm rồi mới trồng lại; mỗi năm hai vụ [1]. Các bước, theo người làng kể [2][3]:
- Gặt cói ngoài bãi, chở về; đàn ông thường làm phần nặng này.
- Chẻ cói thành sợi nhỏ, phơi nắng gắt khoảng 5 ngày, canh cho sợi không khô quá.
- Nấu phẩm, nhúng từng chùm cói 2–3 lần tùy độ đậm, rồi phơi lại; nắng gắt quá sợi giòn, nắng nhẹ quá dễ mốc.
- Dệt trên khung làm từ thân cau già, vì cau bền, nhẹ và thẳng; mỗi chiếc cần hai người, một giữ khổ, một cầm thoi.
- Phơi chiếu thành phẩm trước khi bán.
Làng làm nhiều loại: chiếu trắng, chiếu hoa, chiếu nổi, chiếu bùa, chiếu trổ [1]. Nhiều phụ nữ trong làng coi dệt chiếu là nghề phụ, làm lúc nông nhàn bên cạnh nghề nông, nghề sông nước hay đi làm ở Hội An [1].
Giá và thu nhập
Năm 2020, thương lái mua tại nhà khoảng 100 nghìn đồng chiếc 1,2 m và 120 nghìn chiếc 1,4 m [3]. Cũng năm ấy, ông Võ Nghi nói vợ chồng ông dệt mỗi ngày được đôi chiếu, bán 120 nghìn, trừ vật liệu còn khoảng 60 nghìn; quanh nhà ông còn chừng 10 hộ làm chiếu, phần lớn người lớn tuổi, và nhiều ruộng cói đã chuyển sang nuôi tôm cá [2].
Tra cứu liên quan
Làng chiếu Cẩm Nê, làng nghề truyền thống Đà Nẵng, làng lụa Mã Châu (cũng ở Duy Xuyên cũ), xã Nam Phước.
Điều còn chưa rõ
- Tuổi làng nghề: tít bài Báo Văn Hóa ghi “hơn 500 tuổi”, nhưng thân bài lại nói nghề vào thời Trịnh – Nguyễn (thế kỷ 17–18) [1]. [CẦN KIỂM CHỨNG]
- Quy mô hiện nay: VnExpress (2020) ghi hơn 80% người thôn Đông Bình biết dệt [3], còn Đại Đoàn Kết cùng năm ghi quanh một xóm chỉ chừng 10 hộ còn làm [2]; “biết dệt” và “còn dệt” có thể khác nhau.
- Chưa có số liệu sau sáp nhập tháng 7/2025.
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “Về làng chiếu cổ hơn 500 tuổi”, 21/1/2023, https://baovanhoa.vn/du-lich/ve-lang-chieu-co-hon-500-tuoi-42355.html, truy cập 19/10/2026.
- Đại Đoàn Kết, “Giữ lửa nghề chiếu Bàn Thạch”, 14/7/2020, https://daidoanket.vn/giu-lua-nghe-chieu-ban-thach-10159820.html, truy cập 19/10/2026.
- VnExpress, “Sắc màu làng chiếu Bàn Thạch”, 28/5/2020, https://vnexpress.net/sac-mau-lang-chieu-ban-thach-4101930.html, truy cập 19/10/2026.