Khi những gùi lúa cuối cùng của vụ thu hoạch được đưa về nhà sàn ở vùng cao Phước Sơn cũ, trai tráng người Bh’noong vào rừng kiếm thịt thú, còn phụ nữ xuống suối bắt cua, đánh cá niêng và hái lá rừng để chuẩn bị mâm cỗ mừng lúa mới [1]. Từ nguồn nguyên liệu tự nhiên như măng rừng, đọt mây, lá tầm phục, tiêu rừng và gạo nếp rẫy, cộng đồng người Bh’noong chế biến nhiều món ăn đãi khách gắn với không gian rừng núi phía tây Đà Nẵng [1].
Mâm cỗ mùa lúa mới ở vùng cao Phước Sơn
Theo bài viết năm 2014 trên Báo Thanh Niên, người Bh’noong cư trú tập trung tại huyện vùng cao Phước Sơn cũ (nay là địa bàn năm xã xã Khâm Đức, xã Phước Năng, xã Phước Chánh, xã Phước Thành và xã Phước Hiệp) [1]. Sinh sống trong những ngôi nhà sàn giữa vùng núi cao, người dân khai thác các nguyên liệu sẵn có quanh bản làng để chế biến thức ăn hằng ngày và đặc biệt là trong dịp lễ mừng lúa mới [1].
Mỗi khi thu hoạch xong vụ lúa và đưa hết những gùi lúa về nhà, đàn ông trong làng chia nhau vào rừng bắt chuột, lợn…, trong khi phụ nữ ra suối mò cua, bắt ốc, đánh cá niêng rồi ghé bìa rừng hái lá [1]. Mâm tiệc đãi khách đến thăm làng thường được bày biện giản dị trên lá chuối bên cạnh vò rượu cần (xem thêm ngày hội văn hóa Bh’noong) [1].
Các món thịt và măng rừng
Trong số những món mặn được một cán bộ văn hóa huyện Phước Sơn cũ giới thiệu trên báo năm 2014, nhiều món giữ tên gọi theo tiếng Bh’noong và sử dụng ống tre hoặc gác bếp để làm chín thực phẩm [1]:
- Tabhang tabhêo (măng cuộn): làm từ nguyên liệu chính là măng rừng, bên trong ruột măng nhồi thêm thịt rồi dùng lá cây rừng làm sợi lạt buộc chặt lại trước khi nấu [1].
- Chhêh kapiêo rạng nol para tabhăng bhruh (thịt trâu khô xào sả): thịt trâu được hong khô trên bếp lửa; khi đem chế biến thì làm mềm, xé nhỏ thành từng sợi rồi xào chung với sả [1]. Đàn ông Bh’noong thường dùng món này làm đồ nhắm khi uống rượu cần [1].
- Chhệh chộu bhuh bhuh kalang pa o (thịt lợn nướng ống tre): thịt lợn sau khi làm sạch được trộn gia vị rồi nhồi vào ống tre, dùng một thanh mây thọc nhiều lần cho đều và nhuyễn [1]. Người nấu đậy kín miệng ống tre, đặt lên bếp nướng chín rồi chẻ ống tre hoặc đổ thịt ra lá chuối để dùng [1].
- Thịt sóc nấu cà trong ống tre: thịt sóc săn trong rừng được làm sạch rồi nấu cùng quả cà bên trong ống tre [1]. Theo bài báo, do việc tìm bắt sóc trong rừng không dễ nên món này thường chỉ được làm khi có khách quý đến nhà [1].
- Thịt lợn xiên que nướng: thịt lợn thả vườn cắt miếng nhỏ, xiên vào que tre nướng trên lửa và chấm cùng muối giã với ớt bản, tiêu rừng [1].
Món ăn từ suối và rau rừng
Các con sông, suối và cánh rừng tự nhiên ở vùng Phước Sơn cũ còn cung cấp nguồn thủy sản và rau rừng cho bữa ăn của người Bh’noong [1]:
- Cá niêng nướng lá chuối: cá niêng sinh sống nhiều ở các sông, suối vùng cao Phước Sơn cũ [1]. Cá được gói trong lá chuối đem nướng chín, khi ăn có vị béo bùi xen lẫn vị hơi đắng của phần ruột cá [1].
- Cá chua: cá suối đem ủ lên men chua trong thời gian dài cho đến khi thịt cá chín nhừ, kết hợp cùng vị cay của tiêu, ớt và hương lá rừng [1].
- Cua suối trộn lá tầm phục: cua bắt ở suối được làm sạch rồi đem trộn với lá tầm phục mọc tự nhiên trong rừng để lấy mùi thơm đặc trưng của loại lá này [1].
- Đọt mây luộc: đọt của cây mây mọc tự nhiên trong rừng sâu được hái về luộc chín, sau đó trộn cùng các loại gia vị [1].
Các món bánh từ lúa rẫy, sắn và chuối
Bên cạnh cơm nếp mới, người Bh’noong gói bánh quát từ gạo nếp mới bọc trong lá rừng và bánh bột gạo làm từ gạo rẫy xay nhuyễn gói bằng lá dong [1].
Món bánh đòi hỏi nhiều kỹ thuật nhất trong dịp lễ là bánh sắn trộn chuối, được bài báo năm 2014 ghi bằng hai cách viết là Maloa vah plạy priêq (ở phần chú thích ảnh) và maloa vah plạy priêd (ở phần thân bài) [1]. Người làm đem xay nhuyễn củ sắn rồi trộn chung với chuối chín [1]. Theo lời cán bộ văn hóa địa phương trong bài báo, đây là món ít người làm được vì rất khó giữ được đồng thời độ dẻo của bột sắn và vị ngọt của chuối; chỉ những phụ nữ khéo tay trong bản mới làm thành công món bánh này để đãi khách như một món tráng miệng [1].
Tra cứu liên quan
- Văn hóa vùng cao phía tây: ngày hội văn hóa Bh’noong, ẩm thực người Cơ Tu, người Gié Triêng, người Cơ Tu
- Địa phương liên quan: xã Khâm Đức, xã Phước Chánh, xã Phước Năng, xã Phước Thành, xã Phước Hiệp
Điều còn chưa rõ
- Trong cùng bài báo năm 2014, tên tiếng Bh’noong của món bánh sắn trộn chuối được ghi ở chú thích ảnh là “Maloa vah plạy priêq” nhưng trong thân bài lại ghi là “maloa vah plạy priêd”; cần đối chiếu ngữ âm tiếng Bh’noong để xác định cách viết chuẩn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn không ghi tên tiếng Bh’noong của các món cá chua, đọt mây trộn gia vị, cua suối trộn lá tầm phục, bánh quát và bánh bột gạo [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời gian ủ lên men cụ thể của món cá chua cũng như tỷ lệ pha trộn giữa sắn và chuối trong món bánh sắn chuối chưa được bài báo nêu chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Thanh Niên, Hoàng Sơn, “Ấn tượng đặc sản của người Bh’noong”, 25/8/2014, https://thanhnien.vn/an-tuong-dac-san-cua-nguoi-bhnoong-185378196.htm, truy cập 23/10/2026.
