Trong một bữa ăn được kể lại ở Tiên Phước, cá niêng từ sông Tiên đi cùng rượu lòn bon từ trái cây trong vườn; món gỏi chuối lại ghép cá chuồn vùng biển với chuối cây miền trung du [1]. Bốn món trong bài báo năm 2017 cho thấy ẩm thực xứ Tiên không chỉ dựa vào một loại nguyên liệu hay một cách chế biến [1].
Rượu lòn bon từ trái cây trong vườn
Lòn bon được bài báo gọi là trái cây đặc sản của vùng quê Tiên Phước. Năm 2014, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp kinh doanh tổng hợp Nhật Linh bắt đầu làm rượu từ loại quả này sau thời gian nghiên cứu và thử nghiệm [1].
Quy trình được mô tả bắt đầu bằng việc chọn quả chín vừa, không dập, rửa sạch rồi làm vỡ vỏ. Quả được ủ men 8 – 10 ngày, sau đó đem đun để thu rượu qua hơi nước ngưng tụ. Rượu lọc thô rồi ủ trong hầm 3 – 6 tháng trước khi lọc tinh và đóng chai [1]. Bài báo cho biết sản phẩm được trao chứng nhận giải B cấp tỉnh năm 2015, trao vào năm 2016 [1].
Gà hầm muối và kinh tế vườn
Bài báo gắn món gà ta hầm muối với nếp nuôi gà thả vườn ở Tiên Phước. Theo mô tả, gà tự kiếm côn trùng trong vườn và được bổ sung lúa, bắp, khoai, sắn [1]. Cách làm được giới thiệu là đặt gà đã sơ chế vào tô đất, đặt tô trong nồi có muối hạt rồi hầm trên bếp than [1].
Món ăn được xé thành miếng thay vì chặt như gà luộc, dùng cùng rau răm và muối tiêu chanh [1]. Bài báo ghi nhận một hộ ở xã Tiên Phong cung cấp gần 2.000 con gà ta hầm muối mỗi năm cho khách trong và ngoài huyện; đây là con số được nêu tại thời điểm bài đăng, không phải thống kê hiện hành [1].
Cá niêng của sông Tiên
Cá niêng được bài báo mô tả là loài cá nhỏ, thân dẹp, sống ở nơi nước chảy và ăn rong rêu bám trên đá [1]. Con sông Tiên có nhiều ghềnh thác, chảy qua các địa danh thuộc huyện Tiên Phước cũ trước khi nối với sông Tranh và thượng nguồn Thu Bồn [1].
Cá niêng có thể kho nghệ, chiên, luộc hoặc hấp; bài báo đề cao cách nướng trên than [1]. Mô tả bữa ăn ven sông với cá nướng, muối ớt xanh và rượu lòn bon cho thấy hai sản vật địa phương thường được đặt cạnh nhau trong cách kể về ẩm thực vùng này [1].
Gỏi chuối cá chuồn nối trung du với biển
Gỏi chuối cá chuồn được giới thiệu như món ăn mùa hè, khi thời tiết thuận lợi cho ngư dân ra khơi [1]. Cá chuồn được luộc, gỡ thịt, xào với hành tỏi; chuối sứ thái mỏng, ngâm nước muối rồi vắt ráo [1]. Hai phần được trộn với rau thơm, gia vị, ớt và chanh. Món gỏi ăn cùng bánh tráng [1].
Điểm đáng chú ý nằm ở tổ hợp nguyên liệu mà bài báo nhấn mạnh: cá từ vùng biển đi với thân chuối trồng ở vùng trung du [1]. Cách kết hợp ấy tạo nên một món ăn chơi khác hẳn các món dùng riêng sản vật vườn hoặc sông [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: xã Tiên Phước, Tam Kỳ
- Nông sản và ẩm thực: hồ tiêu Tiên Phước, ẩm thực Hội An, ẩm thực Cù Lao Chàm
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không nêu tên khoa học của cá niêng, sản lượng đánh bắt hay tình trạng hiện nay của nghề làm rượu lòn bon [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các con số về sản lượng gà và giải thưởng chỉ phản ánh thông tin bài báo công bố năm 2017; chưa có nguồn cập nhật trong tư liệu được dùng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (nay Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng), “Ẩm thực xứ Tiên”, 15/5/2017, https://baodanang.vn/am-thuc-xu-tien-3034489.html, truy cập 23/10/2026.