Ở miền tây Đà Nẵng, trong các làng của người Giẻ Triêng, mỗi dịp lễ lại vang lên âm thanh trầm bổng từ những ống trúc dài ngắn khác nhau. Đó là đinh tút – nhạc cụ và cũng là bản sắc âm nhạc đặc trưng nhất của tộc người này [1].
Bốn nhóm, một tộc người
Dân tộc Giẻ Triêng ở Việt Nam có 50.962 người, cư trú chủ yếu tại Kon Tum và Quảng Nam [1]. Tại vùng núi phía tây Đà Nẵng (trước 7/2025 là tỉnh Quảng Nam), cộng đồng này chia thành bốn nhóm địa phương rõ ràng: người Bhnoong ở vùng Phước Sơn cũ, người Ve và người Triêng ở vùng Nam Giang cũ [1]. Mỗi nhóm có những nét văn hóa riêng nhưng cùng chia sẻ nhiều di sản chung – từ nhà làng (rông) đến đinh tút.
Đinh tút – nhạc cụ của cộng đồng
Đinh tút của người Giẻ Triêng gồm sáu ống, làm từ thân cây trúc với kích thước dài ngắn, to nhỏ khác nhau [1]. Đây là nhạc cụ đơn giản về cấu tạo nhưng tạo ra âm thanh trầm bổng nhờ cách diễn tấu tập thể: nhiều người cùng thổi, phối hợp nhịp nhàng giữa âm nhạc, múa và trang phục truyền thống [1].
Nguồn gốc của đinh tút, theo bài viết trên Báo Đà Nẵng, có thể xuất phát từ những tiếng thổi vào ống nứa để gọi hồn lúa trong lễ hội mừng mùa, rồi dần dần phát triển thành điệu nhạc hồn cốt của tộc người [1]. Cồng chiêng cũng là nhạc cụ quan trọng, thường diễn tấu trong các lễ lớn như ăn trâu, mừng vụ mùa bội thu, khánh thành nhà làng truyền thống [1].
Nhà làng rông và nghệ thuật trang trí
Nhà làng truyền thống của người Giẻ Triêng gọi là rông – nơi vui chơi, sinh hoạt lễ hội, họp làng, xét xử, và lưu giữ các bộ sọ thú như chiến tích săn bắn [1]. Người Triêng và người Ve ở vùng Đắk Pring, Đắk Pre, Đắk Ốc (Nam Giang cũ) còn bảo lưu loại nhà sàn mái hình “mu rùa” với bốn mái, hai mái chính hình chữ nhật và hai mái phụ hình nửa chóp nón [1]. Các nhà nghiên cứu nhận định đây là loại kiến trúc nhà cổ điển, độc đáo của cư dân bản địa vùng Đông Nam Á [1].
Nghệ thuật trang trí của người Giẻ Triêng thể hiện trên nhiều vật dụng: đồ đan (gùi, cán rìu, ống đựng tên), đồ sinh hoạt (tẩu thuốc, quả bầu khô đựng nước), sản phẩm dệt, và đặc biệt trên các tấm gỗ xà nhà ở nhà làng [1]. Trang trí trên sọ thú – sọ bò, sọ trâu, sọ nai – là loại nghệ thuật tạo hình cổ điển: vừa có chức năng thẩm mỹ, vừa thể hiện ước vọng về săn bắn và chăn nuôi [1].
Trang phục và phong tục
Đồng bào Giẻ Triêng giữ nhiều loại y phục truyền thống: váy, áo, khố, áo khoác, khăn, mũ, xà cạp [1]. Váy làm từ hai tấm vải bông khâu ghép, nền màu chàm đen kết hợp hoa văn đỏ và trắng [1]. Điểm đặc biệt là cả nam lẫn nữ đều sử dụng tấm áo khoác choàng quấn – một loại trang phục mang dấu ấn cổ xưa [1].
Người Bhnoong ở vùng Phước Sơn cũ là nhóm tộc người duy nhất ở vùng núi Trường Sơn còn dùng xà cạp quấn chân – vừa giữ ấm, vừa chống côn trùng [1].
Phong tục “bó củi hứa hôn” là nét riêng trong hôn nhân: khi đến tuổi yêu đương, cô gái lên rừng đốn củi, xếp thành bó, rồi cõng về nhà chàng trai vào ngày ăn hỏi [1]. Chất lượng bó củi phản ánh sự chăm chỉ và khả năng làm chủ gia đình của người phụ nữ [1].
Di sản đang mai một
Di sản văn hóa Giẻ Triêng vừa mang dấu ấn Tây Nguyên vừa đậm sắc thái Trường Sơn, là kết quả giao lưu giữa các nhóm người địa phương [1]. Tuy nhiên, trang phục, kiến trúc nhà làng, dân ca, dân vũ đang bị mai một nhanh chóng [1]. Bài viết trên Báo Đà Nẵng (2016) đề xuất lập hồ sơ công nhận di sản văn hóa phi vật thể cho nghệ thuật diễn tấu đinh tút, tổ chức thi điêu khắc gỗ, dệt thổ cẩm và biểu diễn cồng chiêng trong khuôn khổ lễ hội cấp huyện, tỉnh [1].
Tra cứu liên quan
- Tộc người: người Giẻ Triêng, người Cơ Tu
- Địa bàn: Nam Giang, Đắk Pring
- Nghề thủ công: dệt thổ cẩm Cơ Tu
Điều còn chưa rõ
- Hiện trạng việc lập hồ sơ công nhận di sản văn hóa phi vật thể cho đinh tút sau năm 2016; nguồn duy nhất là bài báo năm 2016 chưa cho biết kết quả [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng người Giẻ Triêng hiện sinh sống tại địa bàn Đà Nẵng (sau sáp nhập 7/2025) chưa có trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên gọi cụ thể các làng của người Ve, Triêng trong địa giới hành chính mới [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Di sản văn hóa người giẻ triêng”, 10/12/2016, https://baodanang.vn/di-san-van-hoa-nguoi-gie-trieng-3028576.html, truy cập 23/10/2026.