Tên làng Tỉnh Thủy được giải thích từ xứ Giếng Nước, tên dân gian gắn với giếng Bộng bên sông Trường Giang [1]. Giếng hiện không còn được dùng, nhưng vẫn nằm trong quần thể di tích đồi Bà Lau cùng nhà thờ Hương hiền và bến đò Tỉnh Thủy [1].
Giếng nước và tên gọi làng
Giếng Bộng nằm tại khu vực đồi Bà Lau, thuộc thôn Tỉnh Thủy. Theo bài báo, các bậc tiền nhân tìm được mạch nước dưới chân Gò Rú, tên gọi trước đây của đồi Bà Lau. Vị trí giếng cách sông Trường Giang khoảng 40 m; nguồn nước được mô tả là dồi dào, ngọt và trong lành [1].
Nước giếng phục vụ dân cư trong làng. Dân gian còn kể rằng thuyền chài và thuyền buôn qua sông thường ghé xin nước ngọt. Bến nơi thuyền neo đậu để người trên thuyền vào lấy nước được gọi là bến đò Tỉnh Thủy [1]. Bài báo dựa một phần vào lời truyền lại, vì vậy câu chuyện về thuyền ghé giếng cần được hiểu như ký ức được lưu truyền trong làng.
Khi dân cư đông lên và một giếng không còn đáp ứng đủ nhu cầu, các xóm đào thêm giếng Đình và giếng Dưới [1]. Bài viết giải thích rằng về sau, người hay chữ chuyển tên xứ Giếng Nước sang âm Hán – Việt “Tỉnh Thủy”, rồi dùng làm tên làng [1].
Làng Tỉnh Thủy qua các mốc khác nhau
Nguồn bài báo đưa ra hơn một mốc về lịch sử làng. Cuốn *Quảng Nam truyền thống Văn hóa* được dẫn lại cho rằng làng chài Tỉnh Thủy hình thành từ thế kỷ XVI, thời Hậu Lê. Trong khi đó, sách *Lịch sử đấu tranh cách mạng xã Tam Thanh, xã Tam Phú, phường An Phú: 1930-1975* ghi xã Tỉnh Thủy được thành lập năm Gia Long thứ 13, tức 1813 [1].
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, địa bàn Đông Tam Kỳ được tổ chức lại qua một số xã. Tháng 2/1949, năm xã nhập thành xã Tam Thanh; Tỉnh Thủy trở thành một làng thuộc xã này [1]. Ba cách ghi nói về các mốc khác nhau: hình thành làng, lập xã và đổi đơn vị hành chính. Bài báo không giải quyết quan hệ giữa các mốc, nên không thể chọn một năm duy nhất làm năm lập làng.
Hình dáng giếng và nghi lễ đầu năm
Thành giếng Bộng được xây bằng đá ong. Bài báo đo đường kính khoảng 1,5 m, độ sâu khoảng 6 m và phần thành nhô từ mặt đất lên khoảng 60 cm [1]. Giếng nay không còn sử dụng nhưng người dân gìn giữ; bài viết ghi nhận giếng còn nguyên vẹn tại thời điểm đăng [1].
Theo lời các vị cao niên được báo dẫn lại, vào dịp khai biển đầu năm, dân làng dọn giếng để nước mạch rỉ ra như nguồn nước mới. Ngày mồng 7 tháng Giêng âm lịch, họ bày hương đèn, mâm quả làm lễ khánh hạ tại giếng. Nghi lễ gửi gắm mong muốn những chuyến biển được yên ổn và đánh bắt thuận lợi [1]. Đây là tập tục theo lời kể của người trong làng, không phải nội dung đã được kiểm chứng bằng hồ sơ nghi lễ độc lập.
Giếng Bộng thuộc quần thể đồi Bà Lau, nơi có nhà thờ Hương hiền và bến đò Tỉnh Thủy. Năm 2021, UBND tỉnh Quảng Nam xếp hạng đồi Bà Lau là di tích lịch sử cấp tỉnh [1]. Địa điểm hiện thuộc phường Quảng Phú; những bài về Tam Thanh, làng xã Tam Kỳ xưa và Tam Kỳ giúp tra cứu thêm địa bàn lịch sử liên quan.
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hiện nay: phường Quảng Phú
- Địa danh và lịch sử vùng: Tam Thanh, làng xã Tam Kỳ xưa, Tam Kỳ
Điều còn chưa rõ
- Các tài liệu được bài báo dẫn ghi làng Tỉnh Thủy hình thành từ thế kỷ XVI, còn xã Tỉnh Thủy được thành lập năm 1813. Chưa rõ hồ sơ nào xác định chính xác thời điểm lập làng [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn không cho biết giếng Bộng được đào vào năm nào, ai tổ chức đào hoặc thời điểm xây thành đá ong [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng giếng “còn nguyên vẹn” được mô tả trong bài năm 2022; hiện trạng sau thời điểm đó chưa được xác nhận [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Giếng cổ làng Tỉnh Thủy”, 26/6/2022, https://baodanang.vn/gieng-co-lang-tinh-thuy-3234560.html, truy cập 23/10/2026.
