Huỳnh Ngọc Huệ sinh năm 1914 tại làng Mỹ Hòa, nay thuộc xã Đại Lộc. Ông từng dạy nghề, hoạt động cách mạng ở Huế, Đà Nẵng và tham gia tổ chức sản xuất vũ khí trong kháng chiến [1].
Từ trường nghề đến hoạt động cách mạng
Tháng 9/1934, Huỳnh Ngọc Huệ rời quê để thi vào Trường Kỹ nghệ thực hành Huế. Sau khi học, ông được giữ lại trường làm giáo viên [1]. Năm 1937, ông gia nhập Đảng Cộng sản Đông Dương và sinh hoạt trong chi bộ ghép giữa Trường Quốc học với Trường Kỹ nghệ thực hành Huế [1].
Cuối năm đó, ông được giao đại diện Đoàn Thanh niên dân chủ trong trường, làm thư ký Hội Ái hữu và Bí thư Chi bộ nhà trường [1]. Có thời gian được cử đi dạy nghề ở Thanh Hóa, ông tham gia diễn thuyết và tuyên truyền về dân sinh, dân chủ, rồi bị gọi về [1].
Trong chưa đầy bảy năm, ông nhiều lần bị bắt và giam ở các nhà lao tại Huế, Kon Tum, Hà Nội và Đà Nẵng [1]. Nguồn ghi ông cùng bạn tù vượt ngục hai lần: tại Đăk Glei cùng Tố Hữu, và tại Đăk Tô cùng Nguyễn Duy Trinh, Chu Huy Mân, Hà Thế Hạnh [1]. Sau các lần vượt ngục, ông trở lại xây dựng cơ sở cách mạng ở nông thôn và miền núi [1].
Vai trò tại Đà Nẵng năm 1945
Tháng 5/1945, Huỳnh Ngọc Huệ dự hội nghị Tỉnh ủy tại bến đò Ông Đốc, địa điểm được nguồn ghi thuộc xã Điện Hồng, Điện Bàn. Nay khu vực xã Điện Hồng cũ thuộc xã Điện Bàn Tây [1]. Tại hội nghị, ông được bổ sung vào Tỉnh ủy Quảng Nam và phân công làm Bí thư Thành ủy Đà Nẵng, trực tiếp phụ trách Ban Công vận [1].
Mốc họp tiếp theo diễn ra ngày 12 và 13/8/1945 tại thôn Khương Mỹ, xã Tam Xuân 2 cũ, nay thuộc xã Tam Xuân [1]. Chiều 13/8, Huỳnh Ngọc Huệ mang tin Nhật Bản đầu hàng Đồng minh từ Đà Nẵng tới hội nghị. Tỉnh ủy chuyển sang bàn chủ trương khởi nghĩa [1].
Từ ngày 18 đến 26/8/1945, Đảng bộ tỉnh lãnh đạo khởi nghĩa tại Quảng Nam – Đà Nẵng [1]. Với cương vị Bí thư Thành ủy và Chủ nhiệm Thành bộ Việt Minh Đà Nẵng, Huỳnh Ngọc Huệ tham gia tập hợp lực lượng, lập kế hoạch đối phó với quân Nhật và lực lượng tay sai [1].
Công nghiệp quốc phòng và công đoàn
Trong ngày đầu toàn quốc kháng chiến, nguồn thuật lại Huỳnh Ngọc Huệ đề xuất sản xuất vũ khí tại chỗ. Ông chỉ đạo nghiên cứu, chế tạo súng tiểu liên Xit-ten (Sten) kiểu Pháp tại xưởng cơ khí công chánh Đà Nẵng [1]. Các cơ sở sản xuất sau đó được lập tại nhà máy ươm tơ Giao Thủy ở Đại Lộc, cùng các công binh xưởng Phan Đăng Lưu, Cao Thắng và xưởng vũ khí dân quân Nho Bán [1]. Nguồn nói các cơ sở làm súng tiểu liên, mìn và lựu đạn cho nhiều lực lượng [1].
Ngày 6/1/1946, ông được bầu làm đại biểu Quốc hội khóa I [1]. Sau đó ông đảm trách chức Phó Bí thư Liên khu ủy 5 và tham gia sáng lập Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam [1]. Bài nguồn không nêu thời điểm cụ thể của các lần phân công này [1].
Tháng 4/1949, khi chuẩn bị ra Trung ương nhận nhiệm vụ mới, Huỳnh Ngọc Huệ bị nhiễm trùng uốn ván và qua đời ngày 27/4 tại huyện Nghĩa Hành, Quảng Ngãi [1]. Bài báo ghi Hội nghị Trung ương tháng 5/1949 do Chủ tịch Hồ Chí Minh chủ trì đã mặc niệm ông [1].
Tra cứu liên quan
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn không ghi đầy đủ các mốc thời gian ông giữ chức Phó Bí thư Liên khu ủy 5 và tham gia sáng lập Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên gọi “Xit-ten (Sten) kiểu Pháp” được giữ theo cách viết trong nguồn; chưa có tài liệu kỹ thuật để làm rõ mẫu súng được nói tới [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (nay Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng), “Xác lập vai trò của đồng chí Huỳnh Ngọc Huệ”, 13/08/2019, https://baodanang.vn/xac-lap-vai-tro-cua-dong-chi-huynh-ngoc-hue-3083043.html, truy cập 23/10/2026.