Một bài báo năm 2009 lấy Phan Thanh làm ví dụ cho tính “hay cãi” của người Quảng, cái cãi đặt trên nghị trường [1]. Đây là người khác với Phan Thanh Giản, chánh sứ trong chuyến đi Pháp năm 1863 của Phạm Phú Thứ.
Thầy giáo bị buộc thôi việc
Đỗ bằng thành chung, ông được bổ dạy tiểu học ở huyện miền núi Ngọc Lặc, Thanh Hóa [1]. Từ đó ông viết bài gửi báo Tiếng chuông rè của Nguyễn An Ninh, công kích chế độ cai trị [1]. Em trai ông, Phan Bôi, lúc ấy đã là đảng viên và thường trao đổi thư từ với anh [1]. Năm 1927, ông bị buộc thôi việc, ra Hà Nội dạy ở các trường tư [1].
Trên nghị trường
Thời Mặt trận Dân chủ Đông Dương, được Đảng Cộng sản Đông Dương giới thiệu và vận động tranh cử, ông vào Hội đồng thành phố Hà Nội, Viện Dân biểu Trung Kỳ và Đại hội đồng Kinh tế – Tài chính Đông Dương [1]. Võ Nguyên Giáp, người cùng hoạt động công khai với ông ở Hà Nội, về sau nhận xét nghị trường khi ấy vừa sôi động vừa quyết liệt [1]. Năm 1938, tại Hội đồng thành phố Hà Nội, ông nói đại ý: nếu bênh vực quyền lợi người lao động bị coi là làm chính trị thì ông sẽ làm chính trị [2].
Đám tang năm 1939
Ông mất ngày 1/5/1939 [2]. Tại lễ tang, Nguyễn Sơn Trà thay mặt Quảng Nam đọc lời tiễn, gọi ông là đại biểu của tỉnh tại Viện Dân biểu Trung Kỳ [1]. Cũng năm ấy, Nguyễn Ái Quốc viết về đám tang này trong một báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản [2]. Ngày 28/4/2009, Đà Nẵng tổ chức hội thảo khoa học nhân 70 năm ngày mất của ông; con trai ông là Phan Diễn, nguyên Thường trực Ban Bí thư, phát biểu tại đó [2].
Theo Báo Pháp Luật Việt Nam, Phan Thanh và Phan Khôi có họ hàng với nhau [1].
Tra cứu liên quan
- Người họ hàng: Phan Khôi
- Người Quảng làm báo cùng thời: Huỳnh Thúc Kháng
- Danh sách nhân vật: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Quê làng cụ thể của Phan Thanh; hai bài đã đọc chỉ cho biết ông là người Quảng Nam [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Quan hệ họ hàng cụ thể với Phan Khôi [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguyên nhân mất và nơi đặt mộ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Pháp Luật Việt Nam, “Bàn về tính hay cãi của Phan Thanh”, 9/5/2009, https://baophapluat.vn/ban-ve-tinh-hay-cai-cua-phan-thanh-post91695.html, truy cập 19/10/2026.
- Báo Pháp Luật Việt Nam (trích từ Báo Đà Nẵng), “Phan Thanh đã lĩnh hội một cách nhuần nhuyễn đường lối của Đảng”, 5/5/2009, https://baophapluat.vn/phan-thanh-da-linh-hoi-mot-cach-nhuan-nhuyen-duong-loi-cua-dang-post91622.html, truy cập 19/10/2026.