Trước khi trở thành nhà khảo cổ, Jean-Yves Claeys là kiến trúc sư trong ngành công chính Đông Dương [1]. Năm 1927, ông chuyển sang Trường Viễn Đông Bác Cổ Pháp (EFEO) và gần như ngay lập tức được giao chỉ huy cuộc khai quật lớn đầu tiên ở Trà Kiệu, nơi về sau được xác định là kinh đô Simhapura của Champa [1][2].
Từ kiến trúc sư sang khảo cổ
Theo hồ sơ tiểu sử của Viện Lịch sử Nghệ thuật Quốc gia Pháp (INHA), Claeys làm kiến trúc sư ở sở công chính Đông Dương từ tháng 2/1923 đến tháng 5/1927 [1]. Vì mê khảo cổ, ông xin sang EFEO: tháng 6/1927 ông được nhận làm thành viên tạm thời, đến năm 1930 thành thành viên chính thức [1].
Trà Kiệu, 1927–1928
Trong hai năm 1927–1928, ông chỉ đạo cuộc khai quật đầu tiên ở Trà Kiệu [1]. Công việc thực địa kéo dài khoảng chín tháng [3]. Cuộc đào làm lộ nền móng đền tháp và nhiều tác phẩm điêu khắc [1]. Một phần hiện vật được đưa về Bảo tàng Khải Định ở Huế, nay là Bảo tàng Cổ vật Cung đình Huế [3]; nhiều hiện vật khác nay ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm, trong đó có đài thờ Trà Kiệu, một bảo vật quốc gia.
Chính Claeys công bố kết quả trong tập Fouilles de Tra Kieu in ở Hà Nội năm 1927 và trong bài về đợt đào năm 1928 trên tập san của EFEO [1].
Ngoài Trà Kiệu
Cuối năm 1929, Claeys thực hiện một chuyến công tác khảo cổ ở Xiêm (Thái Lan) [4]. Năm 1934, ông chỉ huy một công trường khác ở Tháp Mẫm, Bình Định [1].
Xem thêm
Trà Kiệu, Henri Parmentier (người sắp xếp các phòng của Bảo tàng Chăm theo nơi tìm thấy hiện vật), Charles Lemire.
Ít người biết
- Claeys (1896–1978) là kiến trúc sư công chính trước khi làm khảo cổ [1][4].
- Một phần hiện vật Trà Kiệu nằm ở Huế, không phải Đà Nẵng [3].
Nguồn tham khảo
- INHA, AGORHA, hồ sơ “Claeys, Jean-Yves”, https://agorha.inha.fr/detail/435, truy cập 11/10/2026.
- Cổng thông tin du lịch Đà Nẵng, “Phòng trưng bày Trà Kiệu”, https://danangfantasticity.com/bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang/phong-trung-bay-tra-kieu, truy cập 11/10/2026.
- Heritage (tạp chí của Vietnam Airlines), bài về hiện vật Trà Kiệu trưng bày ở Huế, https://heritagevietnamairlines.com/?p=35810, truy cập 11/10/2026.
- Gregory Kourilsky, “In the Shadow of George Cœdès: Jean-Yves Claeys and the Mission to Siam (1929)”, Journal of the Siam Society, tập 113, phần 2, 12/2025, https://cdn.angkordatabase.asia/libs/docs/kourilsky-coedes-claeys-jss113-2025.pdf, truy cập 11/10/2026.