Ở dinh Bà Chiêm Sơn, hình rắn bảy đầu vẫn bao quanh pho tượng được cộng đồng thờ phụng qua nhiều thế hệ [2]. Lễ hội gắn với dinh diễn ra từ mùng 10 đến 12 tháng Giêng âm lịch, gồm tắm tượng, tế lễ và rước kiệu [1].
Pho tượng và chuyện rước Bà
Báo Đà Nẵng kể lại thần tích về pho tượng nổi ở bến Tây An: dân các làng đến rước nhưng không nhấc được, riêng người Chiêm Sơn thì rước nổi [2]. Một dị bản nói người rước là tám trẻ mục đồng [2]. Đây là truyền thuyết giải thích nơi thờ, không phải ghi chép về một sự kiện đã được xác định.
Theo chuyện kể, khi đoàn tới xứ Bàu Đưng thì dây thừng đứt; dân làng xem đó là ý Bà muốn ở lại và dựng miếu tại đây [2]. Pho tượng hiện được thờ ở án giữa trong dinh; hai nguồn đều mô tả hình rắn bảy đầu che phía trên và nâng đỡ tượng [1][2].
Nhà nghiên cứu Trần Đình Hằng, được Báo Đà Nẵng dẫn lời, liên hệ hình rắn với tín ngưỡng cầu mùa và quá trình tiếp nhận di sản Chăm của cư dân Việt [2]. Cách đọc này giúp hiểu lớp biểu tượng của tượng thờ, nhưng chưa giải quyết chênh lệch về số đo giữa hai nguồn [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Trình tự những ngày lễ
Trước hội, làng họp chọn chánh tế và ban hành lễ; Báo Văn hóa ghi ban này có 17 người, cùng phường bát âm và người phụ việc [1]. Ngày mùng 10, chánh tế và ban hành lễ làm lễ mộc dục, tức tắm tượng, đồng thời lau dọn bàn thờ và đồ thờ trong nội điện [1].
Lễ kỵ Bà được tổ chức vào khoảng chuyển ngày 11 sang ngày 12 tháng Giêng, theo tiếng trống và chiêng [1]. Sau phần tế có giáo tuồng, hát bội dâng Bà [1].
Ngày 12, kiệu được rước từ Nhà văn hóa Chiêm Sơn qua đường làng về dinh, rồi tiến hành đại tế [1]. Báo Văn hóa giải thích lễ rước tái hiện việc làng đón sắc phong dưới thời Duy Tân [1].
Lễ vật và phần hội
Các lễ vật theo lệ cũ được hai nguồn nhắc tới gồm cua đồng, tỏi còn rễ, cải đủ rễ và hoa, cá lóc nấu om cùng chồn quay [1][2]. Bài năm 2025 ghi nhận việc thay đổi cách chuẩn bị lễ vật, có dùng chồn thương phẩm và thêm heo quay [1]. Đây là mô tả tập tục trong nguồn, không phải hướng dẫn thực hành.
Phần hội được Báo Văn hóa liệt kê có kéo co, đẩy gậy, đua thuyền, bài chòi, hát bộ và thả hoa đăng [1]. Các hoạt động này cần được hiểu theo kỳ hội mà nguồn mô tả, không mặc nhiên là lịch chương trình cho mọi năm.
Tra cứu liên quan
- Nghệ thuật: tuồng xứ Quảng.
- Địa giới: bảng tra phường xã, quận huyện cũ nay thuộc đâu.
Điều còn chưa rõ
- Báo Văn hóa ghi tượng cao 85 cm, còn Báo Đà Nẵng ghi 56 cm. Cần bản đo hoặc hồ sơ hiện vật để xác định hai số có đo cùng phạm vi hay không [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn ngày 3/4/2025 chỉ nói đã đề nghị đưa lễ hội vào danh mục di sản phi vật thể quốc gia, chưa cung cấp quyết định công nhận [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn hóa, “Độc đáo Lễ hội Bà Chiêm Sơn vùng ven sông Thu Bồn”, 3/4/2025, https://baovanhoa.vn/van-hoa/doc-dao-le-hoi-ba-chiem-son-vung-ven-song-thu-bon-126327.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Cõi thiêng Chiêm Sơn”, 3/3/2024, https://baodanang.vn/coi-thieng-chiem-son-3130617.html, truy cập 23/10/2026.