Cử nhân Lương Trọng Hối (1888 – 1969), thường gọi là cụ Cử Hối, là vị danh y quê ở Quế Sơn [1]. Ông từng tham chính qua bốn chính thể khác nhau và giữ vai trò Hội trưởng Hội Đông y (hay Y Dược Việt Nam) tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng [1]. Bài báo gọi ông là người tiên phong nghiên cứu thuốc nam và châm cứu, đồng thời là người dịch một bản thảo sách châm cứu bằng tiếng Việt dày hơn 500 trang [1].
Cuộc đời và quá trình hoạt động y học
Theo bài báo của tác giả Phan Công Tuân, Lương Trọng Hối đỗ Cử nhân, được bài báo gọi là vị quan thanh liêm, từng được mời tham chính trong bốn chính thể: chính phủ Nam triều, chính phủ Trần Trọng Kim, chính quyền Cách mạng và Mặt trận Liên Việt thời kháng chiến chống Pháp, rồi làm dân biểu Quốc hội thời Ngô Đình Diệm [1]. Theo bài báo, ông giữ chức Hội trưởng Hội Đông y (hay Y Dược Việt Nam) tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng trong giai đoạn 1954 – 1963 [1].
Sinh thời, ông đã xuất bản hai công trình chuyên môn gồm sách “Thương hàn trị liệu” và “Cây thuốc nam” [1]. Đến năm 1999, Liên hiệp Các Hội Khoa học và Kỹ thuật tỉnh Quảng Nam và thành phố Đà Nẵng đều tổ chức kỷ niệm 30 năm ngày mất của ông [1]. Về Hội Đông y tỉnh thời kháng chiến, xem thêm bài Đông y sĩ Nguyễn Mẫn.
Bản thảo “Sách châm cứu tiếng Việt”
Công trình công phu khác của Lương Trọng Hối là bản dịch bộ sách “Trung Quốc Châm cứu trị liệu học” của tác giả Thừa Đạm Am (người Giang Tô, Trung Quốc), được ông đặt tựa là “Sách châm cứu tiếng Việt” [1]. Bản thảo này dày hơn 500 trang đánh máy trên giấy pelure khổ A4 [1].
Trong lời nói đầu viết tại Quế Sơn ngày 20/10/1955, Lương Trọng Hối cho biết ông vừa dịch vừa thực hành và mất vài ba năm mới dịch xong [1]. Ông còn sưu tầm bổ sung các phép châm cứu có kinh nghiệm từ các sách Nhật Bản (bài báo chép theo lời cụ là “Nhựt Bổn”) như “Nhãn hoa cẩm nang”, “Cứu pháp y học nghiên cứu” và “Sâm sơn chơn truyền lưu” [1]. Nội dung tập sách được chia làm 4 phần [1]: – Phần 1: Nói về thước tấc đo hình người cùng các kinh huyệt, kỳ huyệt [1]. – Phần 2: Nói về các thủ thuật châm cứu [1]. – Phần 3: Nói về phương pháp trị bệnh [1]. – Phần 4: Phụ lục tự vị các kinh huyệt sắp xếp theo thứ tự A, B, C nhằm tiện tra cứu [1].
Sự lưu truyền qua các bản chép tay ở miền Nam
Bản thảo “Sách châm cứu tiếng Việt” chưa được xuất bản chính thức [1]. Ái nữ của ông là Lương y Lương Thị Hồng Đào cho biết vào cuối thập niên 1950, cụ Hối từng chuyển bản thảo cho một bác sĩ là Hội trưởng Hội Đông y dược tại Sài Gòn [1]. Vị này hứa xuất bản với điều kiện cùng đứng tên tác giả, cụ Hối bằng lòng nhưng con gái ông không chấp thuận vì muốn giữ quyền tác giả riêng cho cha [1]. Về sau, do điều kiện kinh tế khó khăn và thị trường miền Nam xuất hiện các đầu sách châm cứu của những tác giả khác như Thượng Trúc hay Thích Tâm Ấn, tập sách không còn cơ hội in ấn [1]. Một bản thảo đã được cụ trao tặng cho môn sinh là Lương y Thái Đờn, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Đông y thành phố Đà Nẵng [1].
Theo tác giả bài báo Phan Công Tuân, qua quá trình tìm hiểu thực tế, bản thảo dịch của Lương Trọng Hối đã được lưu truyền rộng rãi ở miền Nam [1]. Năm 1995, khi đến chùa Tam Tông Miếu ở TP. Hồ Chí Minh tìm hiểu cơ sở châm cứu của Đông y sĩ Đàm Thi (bác Tám Liên Hoa), tác giả tiếp cận cuốn vở ghi chép của một học viên và nhận ra nội dung trùng khớp với bản dịch của cụ Hối [1]. Đến đầu năm 2005, nhà văn kiêm Đông y sĩ Phạm Ngọc Cảnh Nam cung cấp tập tài liệu châm cứu từng đánh máy theo yêu cầu của bác Tám Liên Hoa từ trước năm 1975, xác nhận thêm nội dung bản dịch [1]. Tác giả bài báo nhận định bản thảo đã được nhiều thế hệ lưu truyền theo hình thức “thầy đọc, trò chép”, góp phần đào tạo lực lượng làm nghề châm cứu tại miền Nam [1].
Tra cứu liên quan
- Thầy thuốc và danh y xứ Quảng: Đông y sĩ Nguyễn Mẫn, nghề thuốc thầy Đông, câu đối về thầy thuốc xứ Quảng
- Danh sách nhân vật: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Về thời gian giữ chức vụ Hội trưởng Hội Đông y tỉnh: bài báo này ghi ông làm Hội trưởng giai đoạn 1954 – 1963, trong khi tư liệu bài Đông y sĩ Nguyễn Mẫn ghi Hội Đông y tỉnh được Ủy ban Hành chính Kháng chiến thành lập năm 1952 do Lương Trọng Hối làm Hội trưởng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Địa chỉ Nhà thờ Y tổ: chú thích ảnh tư liệu trong bài báo ghi ở số 8 đường Điện Biên Phủ, Đà Nẵng, trong khi bài viết về Nguyễn Mẫn ghi Nhà thờ Y tổ tại ngã ba Cai Lang nay là số 10 đường Điện Biên Phủ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày tháng sinh và mất chính xác của danh y Lương Trọng Hối chưa được nguồn báo nêu rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên vị bác sĩ Hội trưởng Hội Đông y dược ở Sài Gòn từng tiếp nhận bản thảo cuối thập niên 1950 không được bài báo định danh cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Danh y Lương Trọng Hối và bản thảo sách châm cứu tiếng Việt”, 12/08/2018, https://baodanang.vn/danh-y-luong-trong-hoi-va-ban-thao-sach-cham-cuu-tieng-viet-3241073.html, truy cập 24/10/2026.