Miếu Bà Hỏa là một ngôi miếu cổ tọa lạc tại thôn An Tây, thuộc vùng đất Tam Quang (nay là xã Núi Thành) [1]. Ngôi miếu gắn liền với lời kể dân gian về vụ hỏa hoạn trong quá khứ và sự hình thành nơi thờ tự để cầu bình an cho làng xóm [1]. Đây là một trong nhiều công trình tín ngưỡng gắn bó với đời sống đi biển của cộng đồng ngư dân địa phương [1].
Vùng đất Tam Quang và bối cảnh lập làng
Theo bài viết trên Báo Đà Nẵng, xã Tam Quang cũ được thành lập vào khoảng đầu thế kỷ XIX, dưới thời vua Gia Long [1]. Sự hình thành của làng gắn với công lao của hai vị tiền hiền quê ở Nghệ An và Thanh Hóa theo chúa Nguyễn vào phương Nam khai canh lập nghiệp [1]. Trong đó, Cao Tiền hiền giữ vai trò khai khẩn và Nguyễn Tiền hiền giữ vai trò khai cơ [1]. Nhận thấy vùng đất này có biển phía trước, rừng che chở phía sau cùng đất đai rộng rãi, hai vị tiền hiền đã dừng chân gây dựng cơ nghiệp làng xã [1].
Sau khi lập làng, cư dân Tam Quang chủ yếu mưu sinh bằng nghề chài lưới, gắn bó quanh năm với những chuyến đi biển khơi xa [1]. Bà con ngư dân luôn tin vào sự che chở của cõi tâm linh để cầu mong thuận buồm xuôi gió [1]. Trước mỗi chuyến ra khơi, người đi biển làm lễ cúng thuyền, cúng thần linh và cúng cô bác để cầu trời yên biển lặng, đánh bắt nhiều tôm cá [1]. Theo bài báo, vùng đất Tam Quang có rất nhiều miếu thờ [1].
Lời kể dân gian về miếu Bà Hỏa
Trong số các miếu tại Tam Quang, miếu Bà Hỏa ở thôn An Tây gắn với câu chuyện do các bậc cao niên trong làng truyền lại [1]. Nguồn gốc ngôi miếu xuất phát từ cái chết của một người phụ nữ nghèo mang họ Võ [1]. Bà mắc bệnh nặng liệt giường, không thể tự đi lại hay tự sinh hoạt, phải dựa vào sự chăm sóc của gia đình và xóm giềng [1].
Một ngày nọ, căn nhà tranh tre vách lá của người phụ nữ này bất cẩn bốc cháy [1]. Do không thể di chuyển thoát thân, bà đã thiệt mạng trong đám cháy, ngọn lửa sau đó còn lan sang thiêu rụi các ngôi nhà lân cận [1]. Dân làng tổ chức ma chay chu đáo cho bà, đồng thời chung tay dựng lại nhà cửa cho những hộ bị ảnh hưởng [1].
Tuy nhiên, vào những năm kế tiếp, trong làng liên tục xảy ra các vụ cháy không rõ nguyên cớ, khiến người dân lo lắng và liên tưởng đến sự việc thương tâm trước đó [1]. Để tìm kiếm sự an yên, dân làng mời một thầy đồng về làm lễ cầu siêu [1]. Khi hành lễ, thầy đồng khấn gọi linh hồn, xin bà nếu hiển hiện thì ném một hòn đá ngay trước mặt ông [1]. Ngay sau lời khấn, một hòn đá bất ngờ rơi xuống trước mặt vị thầy đồng [1].
Sự việc diễn ra trước mắt khiến dân làng hoảng sợ [1]. Mọi người cùng nhau quyên góp công sức và tiền của để dựng một ngôi miếu thờ người phụ nữ họ Võ, mong bà không nổi giận gây cháy nhà trong làng nữa [1]. Khi dựng xong công trình, dân làng làm lễ tạ ơn và xin đặt tên nơi này là miếu Bà Hỏa [1]. Sau đó, tình trạng cháy nhà bất thường không còn tiếp diễn, giúp người đi biển an lòng bám biển mà không nơm nớp lo âu việc trong bờ [1].
Đời sống tín ngưỡng hiện nay
Bài báo trên Báo Đà Nẵng ghi nhận rằng, tương tự nhiều câu chuyện truyền khẩu khác, chuyện miếu Bà Hỏa không rõ hư thực ra sao [1]. Dẫu vậy, ngôi miếu cổ tại thôn An Tây vẫn tồn tại và duy trì vai trò trong đời sống tinh thần của cộng đồng ngư dân xã Tam Quang cũ [1].
Hằng tháng, vào các ngày rằm, mồng một cùng những dịp lễ, Tết, người dân trong làng vẫn thường đến miếu dâng hương, cúng bái [1]. Lễ cúng lớn nhất trong năm tại miếu Bà Hỏa được dân làng tổ chức vào ngày 10 tháng Ba âm lịch [1].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: xã Núi Thành, tục thờ cá Ông xứ Quảng
- Tra cứu sáp nhập: bảng tra phường xã.
Điều còn chưa rõ
- Năm chính xác xây dựng ngôi miếu cổ tại thôn An Tây không được tài liệu nêu rõ [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tính hư thực của các tình tiết truyền thuyết về người phụ nữ họ Võ và lễ cầu siêu không thể kiểm chứng qua sử liệu chính thống [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Quy mô kiến trúc, diện tích khuôn viên và lịch sử các lần trùng tu ngôi miếu chưa có dữ kiện cụ thể trong nguồn [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Truyền thuyết miếu Bà Hỏa”, 30/09/2023, https://baodanang.vn/truyen-thuyet-mieu-ba-hoa-3236332.html, truy cập 24/10/2026.