Năm 1903, Phan Bội Châu từ Huế vào Quảng Nam để tìm một người đang ẩn mình ở sơn trang Nam Thạnh. Người ấy là Nguyễn Thành, hiệu Tiểu La. Một năm sau, chính ngôi nhà của ông thành nơi khai sinh Duy Tân hội [1].
Từ Cần Vương đến Duy Tân
Nguyễn Thành từng là Tán tương quân vụ của Nghĩa hội Quảng Nam, một tổ chức Cần Vương chống Pháp. Khi Nghĩa hội thất bại, ông lui về sơn trang chờ thời [1].
Theo Tuổi Trẻ, cả ông và Phan Bội Châu đều thấy các cuộc chống Pháp bằng vũ lực, từ Văn thân đến Cần Vương, lần lượt thất bại. Họ đọc tân thư của Lương Khải Siêu, Khang Hữu Vi, nhìn sang Nhật Bản, nước nhờ đổi mới mà mạnh lên, và cùng mở đầu sách lược duy tân cứu nước [1].
Tháng 4/1904
Sau khi bàn với Tiểu La, Phan Bội Châu trở ra Huế gặp Kỳ ngoại hầu Cường Để, rồi vào tận Châu Đốc, Sa Đéc tìm đồng chí. Nguyễn Thành ở lại lo tập hợp người và vận động tài chính trong vùng [1].
Tháng 4/1904, tại nhà ông, Duy Tân hội ra đời với hơn hai mươi đại biểu. Ngoài việc lập hội buôn, mở trường, đổi mới nếp sống trong nước, việc quan trọng của hội là chọn thanh niên đưa sang Nhật Bản học [1]. Xem thêm Phan Bội Châu và đất Quảng.
Ngôi nhà hôm nay
Ngôi nhà cũ ở làng Thạnh Mỹ đã hư hỏng; cháu nội ông dựng nhà mới ngay trên nền cũ, giữa trảng đất từng là sơn trang Nam Thạnh [1]. Theo Nghị quyết 1659, xã Bình Quý cũ nay thuộc xã Thăng Bình của thành phố Đà Nẵng [2].
Điều còn chưa rõ
Bài này chỉ có một bài báo viết về ông, nên chưa ghi được ông mất năm 1910 trong hoàn cảnh nào và những năm ông hoạt động trong Nghĩa hội. Cần sách sử về phong trào Cần Vương và Duy Tân ở Quảng Nam.
Xem thêm
Phan Châu Trinh, Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp và phong trào chống sưu thuế năm 1908.
Nguồn tham khảo
- Huỳnh Văn Mỹ, “Đất Quảng với phong trào Duy Tân – Kỳ 1: Nơi hội tụ thủ lĩnh”, Tuổi Trẻ, 9/9/2014, https://tuoitre.vn/dat-quang-voi-phong-trao-duy-tan-ky-1-noi-hoi-tu-thu-lin-643129.htm, truy cập 12/10/2026.
- Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Nghị quyết số 1659/NQ-UBTVQH15 về việc sắp xếp các đơn vị hành chính cấp xã của thành phố Đà Nẵng năm 2025, 16/6/2025, toàn văn trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, https://xaydungchinhsach.chinhphu.vn/toan-van-nghi-quyet-so-1659-nq-ubtvqh15-sap-xep-cac-dvhc-cap-xa-cua-thanh-pho-da-nang-nam-2025-119250616202714604.htm, truy cập 12/10/2026.
