Từ công nhân một hãng buôn ở Sài Gòn, Nguyễn Trác tham gia tổ chức Công hội đỏ rồi trở thành cán bộ lãnh đạo tại Quảng Nam và Xứ ủy Trung Kỳ [2]. Về sau, ông đảm nhiệm công việc ở Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân tối cao và Ban Pháp chế Trung ương Đảng [1].
Từ Điện Bàn vào Sài Gòn
Hai bài báo cùng ghi Nguyễn Trác sinh tại làng Hà Thanh, tổng Hạ Nông, phủ Điện Bàn; địa danh được nguồn quy về làng Hà Tây, xã Điện Hòa ở thời điểm năm 2024 [1][2]. Báo Đại biểu Nhân dân cho biết gia đình ông có mười anh chị em và tham gia phong trào chống thuế năm 1908 [2].
Sau khi học hết năm thứ hai bậc trung học, tháng 6/1927 ông rời gia đình vào Sài Gòn – Gia Định [2]. Ông làm công nhân tại hãng buôn Grands magasins Charner và tham gia các hoạt động của Công hội đỏ [2].
Ngày 20/7/1930, ông được kết nạp Đảng tại chi bộ hãng Charner, khi chi bộ do Nguyễn Thanh An làm bí thư [2]. Mốc này được nguồn ghi cụ thể, trong khi phần tổng thuật về 51 năm hoạt động lại tính từ năm 1928 [2].
Công việc tại Quảng Nam và Trung Kỳ
Báo Đại biểu Nhân dân xác định thời gian ông làm Bí thư Tỉnh ủy lâm thời Quảng Nam là từ năm 1936 đến 1939 [2]. Trong giai đoạn ấy, tổ chức đảng phát triển các hội ái hữu, hội tương tế, nhóm đọc báo và sử dụng báo chí công khai theo khẩu hiệu của Mặt trận dân chủ [2].
Nguồn cũng ghi việc hưởng ứng Đông Dương đại hội, lấy chữ ký kiến nghị gửi phái đoàn nghị sĩ Pháp và vận động bầu Phan Thanh vào Viện Dân biểu Trung Kỳ khóa III [2]. Báo Văn hóa bổ sung mốc cuối năm 1937: ông được bầu Phó Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ, kiêm Bí thư Tỉnh ủy Quảng Nam, phụ trách các tỉnh từ Đà Nẵng trở vào [1].
Công tác tư pháp và những tư liệu kỷ niệm
Theo Báo Văn hóa, từ tháng 5/1958 đến tháng 10/1959, Nguyễn Trác giữ chức Thứ trưởng Bộ Tư pháp, Bí thư Đảng đoàn [1]. Giai đoạn 1960 – 1966, ông là Phó Chánh án Tòa án nhân dân tối cao; năm 1966 được phân công làm Phó Trưởng ban Thường trực Ban Pháp chế Trung ương Đảng [1].
Nguồn này ghi ngày 29/3/2013 ông được truy tặng Huân chương Sao vàng [1]. Ngày 4/11/2024, Quảng Nam tổ chức kỷ niệm 120 năm ngày sinh và hội thảo về cuộc đời, hoạt động của ông, với khoảng 25 tham luận [1].
Tra cứu liên quan
- Nhân vật: danh nhân xứ Quảng, Võ Chí Công.
- Địa giới: bảng tra phường xã.
Điều còn chưa rõ
- Hai nguồn ghi năm mất 1986 nhưng chưa nêu ngày mất và nơi mất [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cần tư liệu tiểu sử đầy đủ để phân biệt mốc vào Sài Gòn năm 1927 và mốc bắt đầu hoạt động được tổng thuật từ năm 1928 [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Văn hóa, “Kỷ niệm 120 năm ngày sinh nguyên Phó Bí thư Xứ ủy Trung Kỳ Nguyễn Trác”, 4/11/2024, https://baovanhoa.vn/doi-song/ky-niem-120-nam-ngay-sinh-nguyen-pho-bi-thu-xu-uy-trung-ky-nguyen-trac-110482.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đại biểu Nhân dân, “Quảng Nam kỷ niệm 120 năm ngày sinh Phó Bí thư xứ ủy Trung Kỳ Nguyễn Trác”, 4/11/2024, https://daibieunhandan.vn/quang-nam-ky-niem-120-nam-ngay-sinh-pho-bi-thu-xu-uy-trung-ky-nguyen-trac-10351011.html, truy cập 23/10/2026.