Giữa nhà gươl có một cây cột lớn. Người Cơ Tu gọi nó là cột bố, và ví nó như sống lưng của ngôi nhà [1]. Cả làng họp, ăn mừng và dạy con cháu quanh cây cột ấy.
Một cột, một mái
Gươl là nhà sàn, mái cao lợp lá nón hoặc lá mây. Cả bộ khung tựa vào một cột cái đặt ở chính giữa, cùng các cột con chạy quanh [1].
Trên xà và cột cái có điêu khắc, tranh vẽ, phù điêu và hoa văn. Hai đầu hồi gắn tượng gà trống, con vật báo ngày mới [1].
Để làm gì
Gươl không phải nhà của một gia đình. Đây là nơi già làng dạy lại phong tục, luật tục và cách ăn ở cho lớp trẻ, và là nơi làng tổ chức các nghi lễ, hội hè [1].
Người Cơ Tu ở Hòa Bắc
Phần đông người Cơ Tu sống ở vùng núi phía tây Quảng Nam cũ, nơi có rừng pơ mu Tây Giang. Nhưng ngay trong địa giới Đà Nẵng trước năm 2025 cũng có hai thôn Cơ Tu, Tà Lang và Giàn Bí ở Hòa Bắc, và cộng đồng ở đó đang từng bước khôi phục nhà gươl [1].
Điều còn chưa rõ
Bài này mới dựa trên một bài báo. Số cột con, cách dựng, những quy định về việc ai được vào gươl, và sự khác nhau giữa gươl các vùng đều cần nguồn dân tộc học. Số dân Cơ Tu hiện nay ở thành phố mới cũng chưa có trong nguồn đã mở.
Ít người biết
- Cột cái của gươl còn được gọi là cột bố [1].
- Gà trống ở đầu hồi tượng trưng cho sự tỉnh thức và ngày mới [1].
- Trong nhà gươl ở Hòa Bắc, gian giữa có ban thờ Bác Hồ [1].
Đến tận nơi
Gươl là không gian thiêng của làng. Khách nên hỏi người làng trước khi bước lên nhà và trước khi chụp ảnh các nghi lễ.
Nguồn tham khảo
- Báo Văn Hóa, “Nhà Gươl – Biểu tượng văn hóa thiêng liêng của người Cơ Tu”, 26/5/2025, https://baovanhoa.vn/dan-toc-ton-giao/nha-guol-bieu-tuong-van-hoa-thieng-lieng-cua-nguoi-co-tu-136978.html, truy cập 11/10/2026.