Nhà hát Tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh vừa mang tên một nghệ nhân tuồng xứ Quảng, vừa có lịch sử tổ chức gắn với một đoàn tuồng ra đời năm 1967. Bài báo năm 2023 ghi lại cách nhà hát thử đưa nghệ thuật tuồng đến gần công chúng bằng trích đoạn ngắn, chương trình giới thiệu văn hóa truyền thống và hoạt động trong trường học [1].
Từ đoàn tuồng giải phóng đến nhà hát
Theo Báo Quảng Nam, tiền thân của nhà hát là Đoàn tuồng giải phóng Quảng Nam, thành lập ngày 21/7/1967. Tháng 11/1992, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng quyết định thành lập Nhà hát tuồng Nguyễn Hiển Dĩnh. Sau khi tỉnh Quảng Nam – Đà Nẵng chia tách, nhà hát trở thành đơn vị nghệ thuật của thành phố Đà Nẵng [1].
Tên nhà hát gợi về Nguyễn Hiển Dĩnh, người hoạt động trong nghệ thuật tuồng ở nửa sau thế kỷ 19. Bài viết ghi ông sinh năm 1853, mất năm 1926, đồng thời giới thiệu ông là người soạn tuồng, bầu gánh và đạo diễn hát bội [1]. Các vai trò ấy đặt tên nhà hát trong mạch lịch sử tuồng xứ Quảng, bên cạnh câu chuyện về các thế hệ nghệ sĩ và soạn giả sau này [1].
Đưa tuồng đến khán giả mới
Đầu năm 2020, nhà hát bắt đầu công diễn chương trình Hồn Việt. Một buổi diễn dài khoảng 60 phút, gồm hòa tấu và độc tấu đàn bầu, múa dân gian Chăm, giới thiệu hóa trang, phục trang, đạo cụ và các trích đoạn chọn từ hơn 10 vở tuồng cổ [1]. Trong số tác phẩm được bài báo nêu có Ngoại tổ dâng đầu và Lý Phụng Đình [1].
Nhà hát cũng từng đưa các trích đoạn ngắn ra biểu diễn hai bên bờ sông Hàn, kết hợp giới thiệu hóa trang và vẽ mặt nạ [1]. Theo nghệ sĩ Trần Ngọc Tuấn được dẫn lời trong bài, cách trình diễn này nhằm gợi sự tò mò của khán giả, trong đó có người trẻ [1]. Bài báo cho biết sau thời gian tạm dừng vì dịch COVID-19, Hồn Việt diễn trở lại ngày 16/11/2022 [1].
Một hướng khác là giới thiệu tuồng trong trường học. Bài báo ghi nhận nhà hát xem việc giúp học sinh hiểu nghệ thuật tuồng và đào tạo diễn viên kế cận là những phần trong nỗ lực duy trì hoạt động [1]. Năm 2022, nhà hát tiếp nhận 12 diễn viên trẻ đã được tuyển chọn và cử đi học theo chương trình đào tạo nghệ thuật truyền thống [1].
Những con số chỉ thuộc thời điểm bài báo
Bài báo đăng tháng 1/2023 cho biết nhà hát có 70 biên chế, trong đó 52 người trực tiếp biểu diễn, và hoạt động theo phương án tự chủ một phần kinh phí [1]. Đây là số liệu tại thời điểm bài được viết, không xác nhận nhân sự hiện nay.
Nguồn cũng mô tả việc chuyển từ các vở tuồng dài sang những trích đoạn ngắn, dễ tiếp cận hơn với khán giả du lịch [1]. Các dữ kiện này cho thấy bài toán được đặt ra không chỉ là lưu giữ tích tuồng, mà còn là tìm hình thức biểu diễn để người xem hôm nay có thể theo dõi. Để hiểu thêm nền nghệ thuật ấy, xem tuồng xứ Quảng.
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: nghệ sĩ Văn Bá Huỳnh.
- Nghệ thuật tuồng: tuồng xứ Quảng
- Sân khấu thành phố: Nhà hát Trưng Vương
- Không gian biểu diễn ngoài trời: sông Hàn
- Bối cảnh địa giới: Đà Nẵng sau sáp nhập
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không nêu địa chỉ cụ thể của nhà hát; vì vậy bài chưa quy đổi địa điểm sang phường, xã hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các số liệu về biên chế và tình hình khán giả được ghi trong bài năm 2023; chưa có nguồn trong tư liệu cung cấp xác nhận số liệu hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam (nay Báo và Phát thanh, Truyền hình Đà Nẵng), “[eMagazine] – Dòng chảy văn hóa tuồng Quảng Nam”, 14/1/2023, https://baodanang.vn/emagazine-dong-chay-van-hoa-tuong-quang-nam-3043565.html, truy cập 23/10/2026.
