Phổ Tuyền am là tên chữ của nhà thờ tộc Đinh ở Hội An; trong dân gian, công trình còn được gọi là chùa Lư, chùa Ông Tạng hoặc chùa Thiên Đức [1]. Tư liệu tại di tích gắn việc khởi dựng với Thiệt Lương thiền sư, một hòa thượng họ Đinh, vào khoảng đầu thế kỷ XVIII [1].
Từ Phổ Tuyền am đến từ đường họ Đinh
Theo bài giới thiệu di tích, bài vị, hoành phi và câu đối còn lưu tại công trình cho biết người khởi dựng là Thiệt Lương thiền sư, thuộc đời thứ 35 dòng Lâm Tế Chánh tông [1]. Tên Phổ Tuyền am được ghi trên hoành phi có niên hiệu Vĩnh Khánh năm thứ năm, tương ứng năm 1733 theo bản dịch trong nguồn [1].
Qua thời gian, nơi này kết hợp thờ tổ tiên họ Đinh và được gọi là Đinh từ đường [1]. Nguồn cho biết công trình đã trải qua ít nhất ba lần trùng tu: năm 1899 do Đinh Tựu Hiên chủ trì, năm 1972 do Đinh Văn Vĩnh chủ trì, và lần gần nhất được ghi nhận là năm 2006 [1]. Con cháu tộc Đinh trông coi di tích theo bài đăng [1].
Bố cục và các không gian thờ
Mặt tiền quay về hướng đông nam, theo hướng đường Hai Bà Trưng trong mô tả của hồ sơ. Mặt bằng dạng chữ nhất gồm nhà thờ chính và nhà phụ. Kết cấu nhà chính kết hợp vì chồng rường giả thủ ở giữa với hai vì đầu hồi có hai trụ trên đầu trính; nhiều hệ kèo được chạm trổ [1].
Gian giữa đặt hương án chữ U, sơn son thếp vàng. Nguồn ghi gian này thờ Phật Thích Ca, Quan Thế Âm, Phật mẫu Đại Chuẩn Đề và các vị hộ pháp; trên án còn có Quan Thánh, Quan Bình và Châu Thương [1]. Gian phải thờ bài vị các đời tổ tiên họ Đinh, gian trái thờ linh vị Thiệt Lương thiền sư và sư Hải Lượng. Gian sau thờ Địa Tạng Vương Bồ tát cùng ông bà tộc Đinh [1].
Trong khuôn viên còn có miếu Ngũ Hành tiên nương và phần mộ Thiệt Lương thiền sư [1]. Công trình vì vậy kết hợp nhiều lớp thờ tự, phản ánh chính quá trình chuyển đổi từ am Phật sang không gian thờ tự của dòng họ theo ghi chép của di tích [1].
Văn tự và niên đại
Hoành phi chính ở cửa ghi tên Phổ Tuyền am và niên hiệu Vĩnh Khánh thứ năm. Bài nguồn dịch dòng này là ngày mồng sáu tháng tư năm 1733, đồng thời ghi thông tin về lễ thượng lương [1]. Một hoành phi khác mang tên Thiên Đức; nguồn cũng chép các dòng chữ ở gian phải, trong đó có niên đại Bảo Đại Tân Mùi, năm 1931 theo phần diễn giải [1].
Những văn tự này là tư liệu để nhận biết tên gọi và hoạt động của công trình qua các thời kỳ. Bản đăng cung cấp một số phần phiên âm, dịch nghĩa, nhưng không trình bày toàn bộ hồ sơ kiểm kê hiện vật chữ Hán [1].
Tra cứu liên quan
- Kiến trúc Hội An: nhà phố ở Hội An, phố cổ Hội An
- Di tích dòng họ: mộ tổ tộc Trần Văn ở Võng Nhi
- Địa giới: phường Hội An Tây
Điều còn chưa rõ
- Mốc khởi dựng được xác định khoảng đầu thế kỷ XVIII từ tư liệu hiện tồn; bài nguồn không đưa ra kết quả khảo sát kiến trúc để xác định niên đại từng cấu kiện [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phạm vi và nội dung trùng tu năm 2006 không được mô tả chi tiết trong bài giới thiệu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Nhà thờ tộc Đinh”, 04/09/2013, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Nha-tho-toc/Nha-tho-toc-Dinh-150.html, truy cập 21/10/2026.