Nhiễm mặn nguồn nước sinh hoạt tại Đà Nẵng là vấn đề lặp lại nhiều năm vào các mùa khô cạn, ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn nước thô cung cấp cho toàn đô thị [5]. Điểm lấy nước chính tại Nhà máy nước Cầu Đỏ trên lưu vực sông Cầu Đỏ thường xuyên đối mặt với xâm nhập mặn khi dòng chảy sông suy giảm và thủy triều dâng cao [4][5]. Để duy trì cấp nước, thành phố phải vận hành trạm bơm phòng mặn An Trạch, phối hợp điều tiết các hồ thủy điện bậc thang và tìm kiếm thêm nguồn nước thay thế [2][3][6].
Cơ chế nhiễm mặn tại hạ lưu sông Cầu Đỏ
Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 18/09/2018, khoảng 95% nguồn nước thô cung cấp cho Nhà máy nước Cầu Đỏ và Nhà máy nước Sân Bay phụ thuộc vào sông Cầu Đỏ [5]. Lưu vực này nhận nước từ hệ thống sông Vu Gia, nhưng vào mùa khô lưu lượng đổ về sụt giảm, kết hợp triều kiệt trên sông Hàn khiến nước biển lấn sâu [4][5].
Khi độ mặn vượt quy chuẩn 250 mg/lít của Bộ Y tế, nhà máy phải đóng phao dừng lấy nước trực tiếp, chuyển sang bơm chuyền từ đập An Trạch trên sông Yên về Cầu Đỏ [4][5]. Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi đập An Trạch cách Cầu Đỏ 8 km [5], còn báo Tuổi Trẻ ghi cách gần 10 km [6].
Cũng theo ý kiến Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đà Nẵng Hoàng Thanh Hòa trên Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 18/09/2018, thủy điện Đắk Mi 4 vận hành từ năm 2012 đã chuyển một lượng lớn nước sông Đắk Mi sang sông Thu Bồn (ước tương đương 40% về phía Quảng Nam cũ) [5]. Ngoài ra, sông Vu Gia tiếp tục chia dòng sang sông Thu Bồn qua sông Quảng Huế, làm hụt dòng chảy về Cầu Đỏ [5].
Diễn biến xâm nhập mặn giai đoạn 2018 – 2019
Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 18/09/2018, trong thời gian trước đó cửa thu Cầu Đỏ đã nhiễm mặn bốn lần, đỉnh điểm ngày 14/8 đạt 2.702 mg/lít, gấp hơn 10 lần quy chuẩn [5]. Trạm bơm An Trạch chạy hết công suất cũng chỉ đạt 240.000 m3/ngày đêm (khoảng 70% công suất cấp nước thông thường) [5]. Thủy điện Đắk Mi 4 sau đó tăng lưu lượng xả về hạ du sông Vu Gia, tối đa 12,5 m3/giây, giúp tình hình nhiễm mặn trên sông Cầu Đỏ lắng dịu [5].
Theo Báo Pháp luật TP.HCM ngày 08/11/2018, dù đã vào mùa mưa, nhiễm mặn tại Cầu Đỏ vẫn kéo dài và xảy ra liên tục, có ngày lên 4.374 mg/lít (gấp 17,5 lần tiêu chuẩn); tại thời điểm bài báo, độ mặn ở mức 1.509 mg/lít [4]. Trạm bơm An Trạch khi đó đáp ứng khoảng 220.000 m3/ngày đêm, trong khi nhu cầu toàn đô thị khoảng 270.000 m3/ngày đêm, thiếu hụt 50.000 – 70.000 m3 mỗi ngày [4]. Thủy điện Đắk Mi 4 buộc xả 12,5 m3/giây nhằm giữ mực nước An Trạch trên +1,5 m để máy bơm hoạt động [4].
Ngày 23/12/2019, Phó Thủ tướng Trịnh Đình Dũng ký Quyết định số 1865/QĐ-TTg ban hành quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn [3]. Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng ngày 31/12/2019, quy trình cho phép Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng quyết định điều chỉnh xả nước tại các hồ thủy điện (gồm A Vương, Sông Bung 4, Đắk Mi 4, Sông Bung 4A, Sông Bung 5, Sông Bung 6, Sông Côn 2 bậc 1) và đập An Trạch khi sông Cầu Đỏ nhiễm mặn 24 giờ liên tục không thể khai thác và gây thiếu nước sinh hoạt [3]. Việc điều chỉnh duy trì đến khi độ mặn tại Cầu Đỏ hạ dưới 700 mg/lít trong 12 giờ liên tục [3].
Diễn biến giai đoạn 2020 – 2021 và các giải pháp công trình
Theo báo Tuổi Trẻ ngày 11/11/2020, Công ty Cổ phần Cấp nước Đà Nẵng (Dawaco) đã gửi văn bản kiến nghị thành phố bổ sung vào quy hoạch chung công trình ngăn mặn trên sông Cẩm Lệ kết hợp mở rộng cầu Hòa Xuân, cách cửa thu nước Cầu Đỏ khoảng 4.500 m về phía hạ lưu [1]. Đề xuất này có quy mô gồm cầu giao thông rộng 12,75 m, dài 294 m (7 nhịp, mỗi nhịp dài 42 m) và âu thuyền bên bờ phải, tổng mức đầu tư dự kiến khoảng 410 tỉ đồng nhằm tạo vùng ngọt hóa lâu dài thay thế giải pháp đắp đập tạm [1]. Lịch sử xây dựng mạng lưới cấp nước qua các thời kỳ xem thêm bài cấp nước Đà Nẵng xưa.
Đến tháng 4/2021, tình trạng thiếu nước lại bùng phát sớm [6]. Báo Tuổi Trẻ ngày 12/04/2021 phản ánh độ mặn trên sông Cẩm Lệ tại điểm thu nước Cầu Đỏ có thời điểm vọt lên tới 10.000 mg/lít [6]. Mực nước tại An Trạch diễn biến chập chờn khiến các máy bơm không vận hành đủ công suất thiết kế [6]. Trước nguy cơ này, Dawaco chuẩn bị phương án tiếp tục đắp đập tạm ngăn mặn trên sông Cẩm Lệ, dời dịch về phía hạ lưu so với vị trí cũ [6]. Công trình Nhà máy nước Hòa Liên công suất 120.000 m3/ngày khai thác nước mặt sông Cu Đê được xem là nguồn cấp nước thứ hai giúp thành phố thoát cảnh phụ thuộc nguồn nước thượng lưu Quảng Nam, nhưng thời điểm đó đang bị trễ tiến độ [6].
Tình hình xâm nhập mặn tháng 2/2024
Theo tạp chí Nhà Đầu tư ngày 27/02/2024, từ ngày 24 đến 26/2/2024, hạ lưu sông Vu Gia tại cửa thu Cầu Đỏ tiếp tục bị nhiễm mặn nghiêm trọng, độ mặn cao nhất đạt 2.378 mg/lít, gấp hơn 7 lần quy chuẩn [2]. Đồng thời, mực nước tại đập dâng An Trạch hạ thấp dưới cao trình 2 m từ rạng sáng 24/2 và rơi xuống mức thấp nhất 1,26 m vào sáng 26/2/2024 do các thủy điện xả ít nước về hạ du [2].
Trước diễn biến trên, Dawaco phải dừng trạm bơm phòng mặn An Trạch cũ (vốn ngừng hoạt động khi mực nước dưới +1,6 m) và chỉ duy trì trạm bơm An Trạch mới có công suất 210.000 m3/ngày [2]. Mực nước trạm thủy văn Ái Nghĩa lúc 8 giờ ngày 26/2/2024 đo được ở mức 1,41 m [2]. Cục Quản lý tài nguyên nước đã yêu cầu các thủy điện A Vương, Sông Bung 2, Sông Bung 4, Sông Tranh 2 và Đắk Mi 4 xả nước theo quy trình liên hồ để đảm bảo nguồn nước đẩy mặn cho hạ du [2].
Tra thêm: Nhà máy nước Cầu Đỏ, thủy điện Đăk Mi 4, Công ty Cổ phần Cấp nước Đà Nẵng (Dawaco).
Tra cứu liên quan
- Công trình cấp nước: Nhà máy nước Hòa Liên, cấp nước Đà Nẵng xưa
- Hệ thống sông liên quan: sông Vu Gia, sông Cẩm Lệ, sông Cu Đê
Điều còn chưa rõ
- Khoảng cách từ trạm bơm phòng mặn An Trạch về Cầu Đỏ có sự khác nhau: Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi 8 km, còn báo Tuổi Trẻ ghi gần 10 km [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Khả năng cấp nước thô của trạm bơm An Trạch năm 2018: số liệu tháng 9/2018 ghi nhận đạt 240.000 m3/ngày đêm, nhưng tháng 11/2018 ghi nhận chỉ đáp ứng khoảng 220.000 m3/ngày đêm [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Phương án xây dựng công trình ngăn mặn kiên cố kết hợp cầu giao thông 410 tỉ đồng trên sông Cẩm Lệ sau năm 2020 chưa có thông tin công bố về việc phê duyệt hay triển khai thực tế [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Tuổi Trẻ, “Đề xuất xây công trình ngăn mặn kết hợp cầu giao thông 410 tỉ chống mặn cho Đà Nẵng”, 11/11/2020, https://tuoitre.vn/de-xuat-xay-cong-trinh-ngan-man-ket-hop-cau-giao-thong-410-ti-chong-man-cho-da-nang-20201111162956346.htm, truy cập 31/10/2026.
- Nhà Đầu tư, “Đà Nẵng lo thiếu nước sinh hoạt vì xâm nhập mặn”, 27/02/2024, https://nhadautu.vn/da-nang-lo-thieu-nuoc-sinh-hoat-vi-xam-nhap-man-d84012.html, truy cập 31/10/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “Đà Nẵng được điều chỉnh vận hành thủy điện khi bị nhiễm mặn”, 31/12/2019, https://www.sggp.org.vn/da-nang-duoc-dieu-chinh-van-hanh-thuy-dien-khi-bi-nhiem-man-post542521.html, truy cập 31/10/2026.
- Báo Pháp luật TP.HCM, “Đà Nẵng thiếu nước trầm trọng, do đâu?”, 08/11/2018, https://tuoitre.vn/plo/da-nang-thieu-nuoc-tram-trong-do-dau-109503458.htm, truy cập 31/10/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “Tìm giải pháp chống nhiễm mặn nước sinh hoạt”, 18/09/2018, https://www.sggp.org.vn/tim-giai-phap-chong-nhiem-man-nuoc-sinh-hoat-post492369.html, truy cập 31/10/2026.
- Tuổi Trẻ, “Nhà máy nước đi… xin nước”, 12/04/2021, https://tuoitre.vn/nha-may-nuoc-di-xin-nuoc-20210411223032337.htm, truy cập 31/10/2026.
