Phan Du vừa viết truyện ngắn vừa khảo cứu lịch sử quê hương; Hai chậu lan Tố Tâm và Quảng Nam qua các thời đại thuộc hai phần công việc ấy [1]. Trong quan niệm về nghề viết được báo thuật lại, ông chú ý đến khả năng văn nghệ làm thay đổi tâm tính người đọc [1].
Từ gia đình khoa bảng đến tòa soạn
Báo Đà Nẵng ghi Phan Du là thứ nam của tiến sĩ Phan Quang [1]. Hai anh em Phan Khoang và Phan Du được nguồn đặt trong câu chuyện chuyển tiếp từ gia đình khoa bảng sang những công việc học thuật, báo chí, văn chương [2].
Thuở nhỏ ông học trung học ở Quy Nhơn rồi Huế, sau làm tư chức thời Pháp thuộc [1][2]. Bài năm 2018 ghi năm 1942 ông có truyện ngắn đăng trên các báo ở Hà Nội, trong đó có Thời vụ và Tiểu thuyết thứ Bảy [1].
Trong những năm 1960, ngoài công việc ở ngành văn hóa, ông cộng tác với Bách khoa, Văn học, Tân văn, Tin văn và Văn [1][2]. Sau năm 1975, ông về sống tại Đà Nẵng [1][2].
Hai chậu lan Tố Tâm và công việc viết truyện
Nguồn năm 2018 cho biết truyện ngắn Hai chậu lan Tố Tâm nhận giải nhì trong một cuộc thi do Trung tâm Văn bút Philippines tổ chức, công bố kết quả đầu năm 1964 [1]. Khi Nhà xuất bản Cảo thơm in tập truyện cùng tên năm 1965, Vũ Hạnh viết lời giới thiệu [1].
Trong phần giới thiệu được báo dẫn lại, Vũ Hạnh nhấn mạnh sự đối đầu giữa thiện và ác trong tác phẩm Phan Du [1]. Đó là nhận xét của người giới thiệu, không phải cách phân loại bắt buộc cho mọi truyện ông viết.
Danh mục cuối bài báo còn nêu Cô gái xóm nghèo, Uất hận lên men, Truyện con người, Dinh Thầy, Hang động mới và Mộng kinh sư [1]. Danh mục cho thấy công việc của ông trải từ truyện đến biên khảo, nhưng cần kiểm tra bản in để lập thư mục đầy đủ [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Công trình về Quảng Nam còn dở
Phần nội dung chính của bài năm 2018 ghi Quảng Nam qua các thời đại – Quyển Thượng do Cổ học Tùng thư xuất bản ở Đà Nẵng năm 1974 [1]. Nguồn giới thiệu phạm vi khảo cứu từ thời vùng đất còn thuộc Chiêm Thành đến thời các chúa Nguyễn [1].
Bài dẫn hồi ức của Võ Hương An về việc Phan Du nhờ ông tiếp tục viết quyển Hạ vì sức khỏe và công việc; người nhận lời chỉ viết được ba trong tổng số mười một chương dự định [1]. Vì vậy, không nên giới thiệu công trình như một bộ thượng, hạ đã hoàn tất [1].
Tuy nhiên, danh mục cuối chính bài ấy lại ghi Quảng Nam trong lịch sử, Đà Nẵng tùng thư, năm 1973; bài năm 2023 cũng dùng nhan đề Quảng Nam trong lịch sử [1][2]. Quan hệ giữa hai nhan đề và hai mốc xuất bản chưa được nguồn giải thích [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
- Khoa bảng và gia đình: Ngũ phụng tề phi.
- Nhân vật: danh nhân xứ Quảng.
Điều còn chưa rõ
- Cần đối chiếu trang tên sách để xác định quan hệ giữa Quảng Nam qua các thời đại, năm 1974, và Quảng Nam trong lịch sử, năm 1973 [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bản thảo quyển Hạ được hồi ức nhắc đến hiện lưu ở đâu và có được công bố thêm hay chưa [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Phan Du: Văn nghệ có thể thay đổi tâm tính con người”, 19/8/2018, https://baodanang.vn/phan-du-van-nghe-co-the-thay-doi-tam-tinh-con-nguoi-3287547.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Con nhà tông…”, 28/1/2023, https://baodanang.vn/con-nha-tong-3235373.html, truy cập 23/10/2026.