Trần Văn Thái là quan chức triều Nguyễn, quê quán ở vùng đất nay thuộc xã Tam Xuân, thành phố Đà Nẵng [1]. Năm 1809, ông được vua Gia Long phong chức Thượng thư Bộ Công kiêm Thống quản thủy quân, trở thành một trong sáu vị Thượng thư đầu tiên của vương triều này [1][2]. Theo bài báo trên Báo Đà Nẵng, ông cũng là người Quảng Nam làm quan thượng thư đầu tiên trong triều Nguyễn [1].
Tham gia thủy quân và các chức vụ thời chiến
Theo Báo Đà Nẵng, trước khi gia nhập lực lượng của Nguyễn Ánh, Trần Văn Thái từng tham gia phong trào Tây Sơn và giữ chức Cai bạ kiêm Công bộ của thủy quân Tây Sơn [1]. Năm 1793, khi Nguyễn Ánh đem thủy bộ quân tấn công thành Quy Nhơn qua trận đầm Thị Nại, Trần Văn Thái ra hàng và theo lực lượng Nguyễn Ánh [1].
Từ năm 1796, khi Nguyễn Ánh tăng quy mô thủy quân thành năm dinh (thay vì ba dinh như trước), Trần Văn Thái được thăng chức Công bộ, trực tiếp quản lý việc sửa chữa và đóng mới thuyền ghe cho cả năm dinh [1]. Năm 1799, trước đợt tấn công Quy Nhơn lần thứ hai, ông tiếp tục được giao trọng trách đốc thúc đóng chiến thuyền và tham gia các công việc sau khi hạ thành [1]. Đến năm Canh Thân (1800), ông cùng các tướng lĩnh ổn định tình hình vùng mới chiếm, tuyển chọn phủ binh và cai quản các đội Mộc đĩnh, Thuyền ban và Triều hạ [1].
Trọng trách dưới triều vua Gia Long
Năm 1802, sau khi lập ra triều Nguyễn, vua Gia Long tiếp tục giao cho Trần Văn Thái kiêm quản ban tào vận và cai quản công việc Trường Đà – một hệ thống thuyền công sai chuyên vận tải duyên hải và tuần tra bảo vệ chủ quyền biển đảo [1]. Ông được giao trách nhiệm tổ chức đóng các loại thuyền đi biển, thuyền đầu cong và thuyền ván sam [1]. Sách “Đại Nam liệt truyện” ghi nhận về ông: “Thái là người có tài khéo, phàm chỉ bảo cách thức đóng các thuyền đều do ở tay Thái cả” [1]. Bên cạnh việc đóng thuyền và phát triển lực lượng thủy quân, ông cũng đóng vai trò trong việc thực thi, khẳng định chủ quyền ở Hoàng Sa và Trường Sa trên Biển Đông vào cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX [2].
Năm Gia Long thứ hai (1803), khi vua Gia Long ra Bắc Hà nhận tuyên phong của nhà Thanh, Trần Văn Thái cùng hai tướng Phạm Văn Nhân và Nguyễn Văn Khiêm được giao nhiệm vụ lưu giữ kinh thành Huế [1]. Đến năm Gia Long thứ 8 (1809), triều Nguyễn đặt chức Thượng thư cho lục bộ, ông được thăng làm Thượng thư Bộ Công kiêm Thống quản thủy quân [1][2].
Mộ phần và di tích lịch sử cấp tỉnh
Theo bài báo, Trần Văn Thái giữ chức Thượng thư Bộ Công được một năm thì qua đời vào năm 1810 [1]. Ngày 13 tháng 3 năm Gia Long thứ 9 (1810), triều đình ban sắc phong truy tặng ông tước “Sùng Tiến tuyên lộc Đại phu, Trụ quốc tham chánh Quý đức hầu” [1]. Khi ông mất, thi hài được đoàn thuyền hộ tống đưa từ kinh đô Huế về cửa biển An Hòa; triều đình đã huy động người dân đào một con kênh dài gần 500 mét từ bờ sông Trường Giang vào động cát để an táng [1].
Khu mộ cổ của ông được xây bằng đá xanh, gạch thẻ tô vôi sò kết hợp chất kết dính, nằm tại địa bàn xã Tam Tiến cũ (nay thuộc xã Tam Xuân) [1][2]. Tại địa phương, tộc Trần xã Tam Tiến còn lưu giữ gia phả bằng chữ Hán – Nôm cùng hai bản sắc phong của triều Nguyễn [1]. Ngày 20/11/2024, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2777 xếp hạng mộ Thượng thư Bộ Công Trần Văn Thái là di tích lịch sử cấp tỉnh, lễ đón nhận bằng xếp hạng được tổ chức vào ngày 12/12/2024 [2].
Tra cứu liên quan
- Quê hương nhân vật: xã Tam Xuân, Tam Kỳ
- Nhân vật cùng quê Tam Xuân: Võ Chí Công
- Danh nhân xứ Quảng: danh nhân xứ Quảng
- Tra cứu địa danh: bảng tra phường xã, quận huyện cũ thuộc phường xã nào
Điều còn chưa rõ
- Năm sinh chính xác của Thượng thư Trần Văn Thái chưa thấy tài liệu nào ghi nhận [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tên gọi thôn nơi đặt mộ phần: bài báo ngày 29/09/2024 ghi thôn Lộc Ngọc, trong khi bài báo ngày 12/12/2024 ghi thôn Tân Lộc Ngọc [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Chi tiết văn bản của bản sắc phong thứ hai được tộc Trần lưu giữ ngoài bản sắc phong ngày 13/3/1810 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Chuyện người Quảng Nam làm quan thượng thư đầu tiên trong triều Nguyễn”, 29/09/2024, https://baodanang.vn/chuyen-nguoi-quang-nam-lam-quan-thuong-thu-dau-tien-trong-trieu-nguyen-3141942.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Mộ Thượng thư Bộ Công Trần Văn Thái trở thành di tích lịch sử cấp tỉnh”, 12/12/2024, https://baodanang.vn/mo-thuong-thu-bo-cong-tran-van-thai-tro-thanh-di-tich-lich-su-cap-tinh-3145787.html, truy cập 23/10/2026.
