Nhà phố ở Hội An được tổ chức như một không gian dài, mở rộng từ mặt đường vào phía sau. Cửa hiệu và nơi giao dịch thường ở nếp nhà trước; sân trời đưa ánh sáng, gió vào giữa nhà; khu chứa hàng và sinh hoạt gia đình nằm sâu hơn [1].
Một mặt bằng dài theo phố
Nhà phố là thành phần cơ bản của quần thể kiến trúc phố cổ. Hồ sơ năm 2015 mô tả nhà buôn tập trung dọc các tuyến đường song song đông – tây, cùng những tuyến cắt ngang [1]. Các tên đường trong tư liệu bao gồm Trần Phú, Nguyễn Thái Học, Bạch Đằng, Phan Chu Trinh và Nguyễn Thị Minh Khai; nguồn cũng ghi tên gọi thời Pháp của một số phố [1].
Bố cục điển hình bắt đầu bằng nếp nhà phía trước, thường dành cho buôn bán và giao dịch. Nếp này có thể là nhà kép, tức gồm hai bộ khung và vì nóc nhưng dùng chung một hệ mái [1]. Tiếp theo là sân trời và nhà cầu nối, có mái xoay ngang so với các nếp nhà chính. Khoảng mở giữa nhà giúp lấy ánh sáng, thông gió và thoát khí [1].
Khung gỗ và mái ngói
Nếp nhà sau thường dành cho kho hàng và sinh hoạt gia đình. Cuối nhà có thể là sân sau, khu bếp, khu vệ sinh và một cửa thông ra đường phía sau hoặc phía sông [1]. Máng xối nối các phần mái với nhau [1].
Kết cấu chịu lực phổ biến dùng khung gỗ, gồm cột, kèo, trính và xuyên, thường chia thành ba gian với lối đi giữa. Tường bao chủ yếu phân cách nhà và hạn chế cháy lan; hồ sơ ghi nhận một số căn mặt tiền hẹp dùng tường chịu lực thay cho khung cột [1]. Mái lợp ngói âm dương, bờ nóc và bờ hồi ít trang trí nhưng có đường cong mềm [1].
Nhà một tầng và nhà hai tầng
Theo tư liệu, từ giữa thế kỷ XIX trở về trước, nhà phố thường chỉ có tầng trệt hoặc tầng trệt với gác thấp, mái giật cấp kiểu cổ diêm. Nhà hai tầng phổ biến từ nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX [1]. Các dạng vì kèo được ghi nhận gồm kẻ chuyền, cột trốn – kẻ chuyền, kèo suốt, thượng kèo – hạ kẻ và trính chồng – trụ đội [1].
Sân trời đôi khi có bình phong, hồ non bộ, cây cảnh hoặc tiểu cảnh theo mô tả của nguồn [1]. Những chi tiết này cùng với cấu trúc nhà trước – nhà sau cho thấy nhà phố vừa đáp ứng việc kinh doanh, vừa tổ chức sinh hoạt trong một thửa đất hẹp và sâu [1].
Tra cứu liên quan
- Kiến trúc Hội An: phố cổ Hội An, nhà thờ tộc Đinh, mộ tổ tộc Trần Văn
- Địa giới: phường Hội An
Điều còn chưa rõ
- Bài nguồn khái quát nhiều kiểu vì kèo nhưng không cung cấp tỷ lệ hiện tồn của từng kiểu trong toàn khu phố [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng thay đổi công năng và cấu kiện của các nhà phố không được cập nhật trong tư liệu năm 2015 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, “Nhà Phố”, 29/09/2015, https://hoianheritage.danang.gov.vn/vi/di-san-van-hoa/Nha-pho/nha-pho-261.html, truy cập 21/10/2026.