Dọc theo vùng hạ lưu sông Trường Giang ở phía nam Đà Nẵng, nghề rớ quay và rớ đáy đã gắn bó qua nhiều thế hệ cư dân sông nước [1]. Đây là phương thức khai thác thủy sản truyền thống, sử dụng sào tre và lưới căng trên sông, được báo địa phương nhắc đến như một nghề thân thiện với môi trường [1]. Các giàn rớ tập trung nhiều nhất tại địa bàn các xã ven sông như xã Tam Anh, xã Tam Xuân, xã Núi Thành và khu vực xã đảo Tam Hải [1].
Cấu tạo và cách vận hành rớ quay
Nghề rớ quay là nghề mang tính cha truyền con nối, nhiều gia đình ven sông đã nối nghiệp đến đời thứ ba [1]. Điểm đặc biệt của nghề này là chỉ vất vả ở khâu chuẩn bị và cắm rớ ban đầu, còn quá trình đánh bắt hàng ngày diễn ra tương đối nhẹ nhàng [1].
Để dựng một giàn rớ quay hoàn chỉnh trên sông Trường Giang, người làm nghề cắm 4 cây sào lớn cố định xuống lòng sông ở vị trí có mực nước sâu từ 4 đến 5 mét [1]. Chân của các cây sào này được gắn hệ trục xoay chôn sâu dưới bùn đáy sông, cho phép người đứng điều khiển có thể dễ dàng hạ giàn rớ chìm xuống nước hoặc cất rớ nhô lên khỏi mặt sông để vớt tôm cá [1]. Phía trên 4 ngọn sào, người ta căng một tấm lưới ni lông rộng khoảng 100 m2 [1]. Theo tính toán của ngư dân thôn Xuân Tân (xã Tam Anh), một giàn rớ quay cần khoảng 30 đến 40 kg lưới ni lông cùng hệ thống dây chạc, sào tre và công thợ, với tổng kinh phí đầu tư ban đầu khoảng 17 triệu đồng [1].
Sau khi rớ đã cắm cố định trên lòng sông, người dân chỉ việc chờ đến con nước, thường là vào ban đêm, để bơi thuyền ra thực hiện thao tác cất rớ, địa phương gọi là “néo” rớ [1]. Mỗi đêm làm rớ quay có thể mang lại thu nhập bình quân từ 200.000 đến 300.000 đồng, vào những đêm trúng luồng cá có thể thu được tới 1 triệu đồng [1]. Các loại thủy sản đánh bắt được từ rớ quay rất đa dạng, bao gồm cá trích, cá trủng, cá cơm, cá cồi, cá trẫm, cá sặc cùng nhiều loại cua, ghẹ nước lợ [1].
Nghề rớ đáy và sinh kế thôn Xuân Tân
Bên cạnh rớ quay, nghề rớ đáy cũng là một sinh kế quen thuộc của cư dân vùng sông nước hạ lưu Trường Giang [1]. Người làm nghề cắm sẵn các hàng sào trên lòng sông; khi con nước ròng hoặc nước lớn tràn về thì ra thả rớ đáy xuống dòng chảy để hứng luồng cá tôm, sau đó kéo lên thu hoạch [1].
Thôn Xuân Tân thuộc xã Tam Anh nằm sát bờ sông Trường Giang, gần khu vực Cửa Lở đối diện xã đảo Tam Hải [1]. Toàn thôn có 468 hộ dân, ngoài các nghề đánh bắt hải sản ngoài biển và làm nông nghiệp, thôn có gần 20 hộ làm rớ quay và hơn 50 hộ chuyên nghề rớ đáy [1]. Nhiều hộ gia đình đầu tư từ 1 đến 2 giàn rớ để các thành viên cùng tham gia kéo lưới [1].
Thời gian thả và thu rớ đáy thường kéo dài chừng 4 đến 5 tiếng đồng hồ trong đêm [1]. Thu nhập trung bình mỗi đêm đạt khoảng 200.000 đến 300.000 đồng [1]. Riêng vào mùa mưa lũ, khi nước ngọt từ thượng nguồn đổ tràn về kéo theo nhiều luồng thủy sản phong phú, có những đêm người làm rớ đáy thu được vài triệu đồng [1].
Nguồn lợi thủy sản và tính thân thiện môi trường
Vùng hạ lưu thuộc bốn xã Tam Anh, Tam Xuân, Núi Thành và Tam Hải sở hữu dải bờ biển dài hơn 37 km, nối với hai cửa biển lớn là An Hòa và Cửa Lở [1]. Hệ thống sông ngòi tại đây rất chằng chịt, ngoài trục chính sông Trường Giang còn hội tụ dòng chảy của sông Tam Kỳ, sông Bến Ván, sông Trạm, sông Mương và sông Ngoài [1]. Vùng nước lợ này tạo môi trường sinh sống màu mỡ cho nhiều loài đặc sản như cá tho, cá hanh, cá cồi, cá đối, cá đục, cá nâu, ong cui và tôm đất [1].
Báo Đà Nẵng xếp rớ quay và rớ đáy vào nhóm nghề có từ lâu đời của cư dân vùng sông nước, thân thiện với môi trường, không làm hủy diệt môi trường sống của thủy sản [1].
Tra cứu liên quan
- Dòng sông và địa bàn nghề: sông Trường Giang, xã Tam Anh, xã Tam Xuân, xã Núi Thành, xã đảo Tam Hải
- Đô thị và sông ngòi liên đới: Tam Kỳ
- Tra cứu hành chính: bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Cơ chế vận hành kỹ thuật chi tiết của trục xoay dưới chân sào và quy trình “néo” rớ chưa được mô tả cụ thể về mặt kết cấu vật lý trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm mùa vụ cao điểm và mùa gián đoạn trong năm của nghề rớ quay trên toàn tuyến sông [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tổng số lượng giàn rớ quay và rớ đáy đang hoạt động tại các xã khác ngoài thôn Xuân Tân [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, Văn Phin, “Nghề truyền thống ở vùng sông nước”, 27/08/2025, https://baodanang.vn/nghe-truyen-thong-o-vung-song-nuoc-3300419.html, truy cập 23/10/2026.
