Lăng Ông làng Thanh Khê tọa lạc tại xóm Thanh Minh, khối 4, tổ 38 thuộc phường Thanh Khê Đông cũ, nay thuộc phường Thanh Khê (trước 7/2025: quận Thanh Khê) [1]. Đây là công trình gắn liền với tục thờ cá voi của cư dân vạn chài ven biển Đà Nẵng [1]. Trong đời sống tâm linh của làng, lăng giữ vị trí trung tâm trong suốt diễn trình của lễ hội cầu ngư [1].
Vị trí ven lạch và nơi lưu giữ ngọc cốt
Lăng Ông làng Thanh Khê được xây dựng tại địa điểm có cửa lạch nhằm thuận tiện cho tàu thuyền ra vào bến bãi [1]. Vị trí này xuất phát từ mong ước của ngư dân muốn thần Nam Hải luôn ở cạnh cửa lạch để phù trợ cho thuyền bè và vạn chài cập bến an toàn [1].
Bên trong lăng, ngư dân thực hiện các nghi thức cúng tế cầu cho mùa vụ cá, đồng thời làm nơi gặp gỡ, trao đổi kinh nghiệm đánh bắt vào các dịp sinh hoạt lễ tế và dịp Tết cổ truyền [1]. Thực hiện chức năng như một ngôi đình truyền thống, Lăng Ông hiện còn lưu giữ một số lượng ngọc cốt cá voi một cách trân trọng, phản ánh đời sống tín ngưỡng và niềm tin của người dân vạn chài vào sự che chở của thần Nam Hải [1].
Niên đại và dấu tích văn bia
Về thời điểm xây dựng Lăng Ông, các cụ cao niên làng Thanh Khê cho biết công trình được dựng vào năm 1790 dưới triều vua Quang Trung [1]. Chi tiết về mốc năm 1790 này hiện cũng được ghi chép và trưng bày tại chùa làng Thanh Khê [1]. Bài báo nhận định mốc thời gian này có thể dựa theo thời gian lập làng Thanh Khê rồi suy luận theo tinh thần người ở đâu thì thần ở đó [1].
Hiện tại, nơi đây không còn nhiều tư liệu lịch sử như văn bia hay sắc phong làm cơ sở xác định chính xác thời kỳ khởi dựng Lăng Ông [1]. Dù vậy, một nguồn văn bia lập năm 1912 hiện lưu giữ tại nhà thờ Tập linh làng Thanh Khê ghi lại việc dựng bia của Hội Vạn ghe nhượng địa biển Thanh Khê vào tháng 8 năm Duy Tân thứ 6 (năm Nhâm Tý 1912) [1]. Trong văn bia có ghi rõ chức vụ cùng tên các cá nhân đóng góp tiền của vào Hội Vạn ghe [1]. Dựa trên nguồn tư liệu này, bài báo suy ra Lăng Ông cùng Hội Nghề cá làng Thanh Khê đã có từ trước năm 1912 [1]. Về nguồn gốc địa phương, xem thêm tên gọi Thanh Khê và di tích đình Thanh Khê.
Tín ngưỡng thờ thần Nam Hải của vạn chài
Tại làng chài Thanh Khê, cá Ông được gọi bằng nhiều mỹ từ trong văn cúng như Ông Nam Hải, Nam Hải đại tướng quân, Quan Âm Nam Hải, Nam Hải Ngọc Lân hay Thần Ngư Nam Hải [1]. Cư dân Đà Nẵng cũng dùng các danh xưng tôn kính như “Ông”, “Đức Linh Ông”, “Đức Ngư Ông”, “Ngài”, “Ông Sanh”, “Ông Tử” [1]. Theo quan niệm dân gian, cá Ông sống ở biển là thần hộ mạng mang danh xưng Đông Hải Ngọc Lân tôn thần; khi cá lụy dạt vào bờ thì hóa thành phúc thần bảo trợ làng chài với danh hiệu Nam Hải Ngọc Lân tôn thần [1].
Người dân miền biển Nam Trung Bộ lưu truyền câu chuyện Phật Bà Quan Âm xé áo cà sa thả xuống biển làm phép hóa thành cá voi để cứu nạn chúng sinh [1]. Ngài mượn bộ xương của ông Tượng trên rừng lồng vào thân cá để cá có hình thể to lớn, ban phép “thâu đường” nhằm rút ngắn quãng đường cứu người và truyền lại “thập nhị đại nguyện” để ngư dân cầu cứu khi gặp nguy nan [1]. Các cụ cao niên làng chài Thanh Khê cũng truyền tích chúa Nguyễn Ánh khi bôn tẩu ngoài biển gặp bão lớn, cầu trời đất và được cá voi che chở đưa thuyền vào bờ [1]. Sau khi thống nhất đất nước, vua Gia Long phong cá voi là “Nam Hải cự tộc ngọc lân tôn thần” [1]. Theo Đại Nam nhất thống chí, đầu niên hiệu Minh Mạng loài cá này được đặt tên nhân ngư, đến đầu niên hiệu Tự Đức đổi thành đức ngư, và hình tượng cá voi từng được khắc vào Nhân đỉnh năm 1836 [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: sắc phong và lăng cá Ông ở Hội An.
- Tra thêm: Lăng Ông An Hải.
- Địa bàn liên quan: phường Thanh Khê, tên gọi Thanh Khê
- Di tích làng biển: đình Thanh Khê, chùa làng Thanh Khê, nhà thờ Tập linh làng Thanh Khê
- Tín ngưỡng miền biển: lễ hội cầu ngư
Điều còn chưa rõ
- Năm khởi dựng chính xác của Lăng Ông; mốc năm 1790 mới chỉ dựa theo lời kể truyền khẩu của các cụ cao niên và ghi chép trưng bày tại chùa làng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng ngọc cốt cá voi hiện còn lưu giữ bên trong Lăng Ông [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hiện trạng bảo quản các sắc phong hoặc tước phong triều Nguyễn ban cho lăng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Chuyện Lăng Ông làng Thanh Khê”, 19/11/2023, https://baodanang.vn/chuyen-lang-ong-lang-thanh-khe-3236467.html, truy cập 23/10/2026.