Tại khu làng truyền thống Cơ Tu ở xã Tây Giang (trước 7/2025: xã A Tiêng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam), có một ngôi nhà sàn dài 35 m với 40 bếp lửa [1]. Ngôi nhà nguyên được dựng năm 1978 tại bản A Tu, xã Ch’Ơm cũ, từng là nơi chung sống của khoảng 40 hộ gia đình trước khi được di dời về trung tâm huyện Tây Giang cũ vào tháng 9/2007 để bảo tồn [1].
Từ bản A Tu về khu làng truyền thống ở A Tiêng
Theo Ban chỉ đạo Văn hóa huyện Tây Giang cũ được Báo Thanh Niên dẫn lại năm 2016, ngôi nhà dài này được xây dựng vào năm 1978 tại bản A Tu, xã Ch’Ơm (trước 7/2025 thuộc huyện Tây Giang; nay thuộc xã Hùng Sơn) [1]. Chủ hộ của ngôi nhà là ông J’ngol Vă [1].
Trong hơn 30 năm ở bản A Tu, căn nhà là nơi cư trú chung của khoảng 40 hộ gia đình người Cơ Tu với 40 bếp lửa, từng có 150 người cùng sinh sống dưới một mái nhà [1]. Ngày 25/9/2007, cơ quan chức năng huyện Tây Giang cũ đã xin chủ hộ chuyển ngôi nhà dài này về khu làng truyền thống tại xã A Tiêng cũ để phục vụ công tác bảo tồn [1]. Vào thời điểm bài báo năm 2016 công bố, đây được ghi nhận là ngôi nhà dài duy nhất còn sót lại tại miền núi Quảng Nam cũ cũng như của cộng đồng người Cơ Tu trên cả nước [1].
Kết cấu ngôi nhà dài 35 m
Theo số đo nêu trong bài báo năm 2016, ngôi nhà dài 35 m, làm theo kiểu nhà sàn với ít nhất 32 cây cột [1]. Điểm đáng chú ý trong kết cấu là không gian bên trong lòng nhà không có thêm bất kỳ cây cột nào, tạo ra diện tích mặt sàn sử dụng đạt 210 m² (chú thích ảnh trong cùng bài ghi hơn 200 m²) [1].
Cùng với ngôi nhà dài, toàn bộ 12 ngôi nhà tại khu làng truyền thống Cơ Tu đều được phục dựng nguyên bản bằng chất liệu gỗ và lợp mái lá [1].
Quần thể làng truyền thống Cơ Tu tại xã Tây Giang
Khu làng truyền thống Cơ Tu nơi đặt ngôi nhà dài được xây dựng trên một ngọn núi cao thuộc xã A Tiêng cũ, nằm ở chính giữa thung lũng trung tâm hành chính huyện Tây Giang cũ, lưng tựa vào núi, với tổng diện tích 5 ha [1]. Theo quan niệm của người Cơ Tu được dẫn trong bài báo, làng nào không có nhà gươl thì coi như không còn gốc truyền thống văn hóa, nên khi lập làng họ đều chọn đất dựng gươl đầu tiên [1].
Ở chính giữa khu làng là nhà gươl Cơ Tu mang chức năng sinh hoạt cộng đồng; giữa lòng gươl có một cây cột to và cao trang trí nhiều phù điêu [1]. Bao quanh nhà gươl là 10 nhà moong (nhà sàn truyền thống) do người dân 10 xã thuộc huyện Tây Giang cũ góp công sức dựng lên, cùng với ngôi nhà dài chuyển từ bản A Tu về tạo thành quần thể 12 ngôi nhà [1].
Bên trong các nhà gươl được chạm khắc hình ảnh muông thú, cảnh săn bắt thú hoang và các hoa văn, họa tiết như rắn, người, trâu, voi, đồng thời trưng bày nhiều tượng gỗ mang phong cách điêu khắc gỗ Cơ Tu [1]. Chính quyền địa phương xem khu làng văn hóa truyền thống này như một “bảo tàng” về kiến trúc và điêu khắc của người Cơ Tu ở Tây Giang [1].
Tháng 5/2016, Báo Thanh Niên đưa tin khu làng truyền thống Cơ Tu tại trung tâm huyện Tây Giang cũ vừa được Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam trao bằng chứng nhận bảo trợ di sản [1]. Tiêu đề bài báo viết gọn là “được UNESCO bảo trợ di sản”, song phần nội dung ghi rõ đơn vị trao bằng là Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam (một tổ chức xã hội tại Việt Nam, không phải Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc – UNESCO) [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: xã Tây Giang, xã Hùng Sơn
- Văn hóa và kiến trúc Cơ Tu: người Cơ Tu, nhà gươl Cơ Tu, điêu khắc gỗ Cơ Tu, làng Bhơ Hôồng
Điều còn chưa rõ
- Ngày tháng cụ thể Liên hiệp các Hội UNESCO Việt Nam cấp bằng chứng nhận bảo trợ di sản cho khu làng truyền thống Cơ Tu [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng cột chính xác của ngôi nhà dài (nguồn chỉ ghi “ít nhất 32 cái cột”), chiều rộng lòng nhà và chủng loại gỗ, lá lợp mái [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tình trạng bảo tồn hiện nay của ngôi nhà dài và các nhà moong, nhà gươl tại khu làng truyền thống sau năm 2016 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Hoàng Sơn, “Chiêm ngưỡng làng truyền thống Cơ Tu được UNESCO bảo trợ di sản”, Báo Thanh Niên, 12/5/2016, https://thanhnien.vn/chiem-nguong-lang-truyen-thong-co-tu-duoc-unesco-bao-tro-di-san-185560895.htm, truy cập 23/10/2026.