Khi nói tới người tạo ra chữ Quốc ngữ, phần đông nghĩ ngay đến Alexandre de Rhodes. Nhưng trước ông có một người thầy: Francisco de Pina, mất năm 1625 ở tuổi bốn mươi [1].
Ở Thanh Chiêm
Francisco de Pina sống tại dinh trấn Thanh Chiêm, thủ phủ của xứ Quảng dưới thời các chúa Nguyễn. Theo Việt Nam News, ông được coi là một trong những người sáng lập hệ chữ viết hiện đại của tiếng Việt; hệ chữ ấy được đưa ra trong khoảng 1618–1621 [1].
Vì thế Thanh Chiêm được gọi là một cái nôi của chữ Quốc ngữ, và là nơi có ngôi trường đầu tiên dạy thứ chữ này [1].
Và Alexandre de Rhodes
Alexandre de Rhodes, sinh năm 1591 và mất năm 1660, tiếp tục công việc nghiên cứu của Pina về sau, và là cái tên được phần lớn tài liệu ghi công [1]. Trên bản đồ ông vẽ năm 1624 có cả chữ Cuahan lẫn chữ Turon, hai cách ghi tên vùng đất Đà Nẵng.
Điều còn chưa rõ
Bài này chỉ dựa trên một bài báo và ghi rất ít. Pina là người nước nào, đến Đàng Trong năm nào, dạy những ai, soạn những tài liệu gì, đều là những câu hỏi cần sách nghiên cứu về lịch sử chữ Quốc ngữ. Đã có giả thuyết về nơi ông yên nghỉ ở vùng Điện Bàn, nhưng đó mới là giả thuyết và chúng tôi chưa mở được nguồn.
Cũng cần nói rõ: chữ Quốc ngữ là công trình của nhiều người qua nhiều thập niên, trong đó có cả những người Việt đã dạy tiếng cho các giáo sĩ. Không nên đọc bài này như lời khẳng định một cá nhân nào là cha đẻ.
Ít người biết
- Pina mất năm 1625, thọ bốn mươi tuổi [1].
- Ông hơn Alexandre de Rhodes sáu tuổi [1].
- Nền dinh trấn Thanh Chiêm, nơi ông từng sống, nay là khuôn viên một trường tiểu học [1].
Nguồn tham khảo
- Việt Nam News, “Thanh Chiêm Palace named a National Relic”, 27/5/2017, https://vietnamnews.vn/life-style/377149/thanh-chiem-palace-named-a-national-relic.html, truy cập 11/10/2026.