Lăng Ông An Hải, còn gọi là Lăng Tứ Chánh, là cơ sở tín ngưỡng của vạn Nam Hải thuộc làng An Hải cũ bên bờ đông sông Hàn [1]. Dân vạn lập lăng năm 1827 làm nơi cúng bái của làng chài; trong lăng hiện giữ một bộ xương cá Ông [1]. Cùng loại công trình với lăng Ông Thanh Khê; xem thêm lễ hội cầu ngư.
Lịch sử lập lăng và làng An Hải
Theo lời các vị cao niên, thời gian đầu làng An Hải chưa có xã hiệu [1]. Đến thời Gia Long thứ 12 (bài báo ghi năm 1812), tên làng mới xuất hiện trong địa bộ với danh xưng xã An Hải thuộc tổng An Lưu Hạ, huyện Diên Phước, phủ Điện Bàn, dinh Quảng Nam [1]. Địa hạt làng khi đó phía đông giáp Mỹ Khê, Phước Trường, Tân An; phía tây giáp sông Hàn; phía nam giáp Hóa Khuê; phía bắc giáp Cổ Mân [1]. Khi mới lập ấp, làng có sáu tộc tiền hiền gồm Trần, Lê, Nguyễn, Đỗ, Ngô, Huỳnh; về sau có thêm các họ Phạm, Phan, Hà, Đặng…, chia nhánh thành 36 chư phái tộc [1].
Theo ông Nguyễn Văn Sanh, người làm chủ bái nhiều năm của làng, nội dung Đầm bộ ban hành thời vua Gia Long cho thấy cư dân địa phương chuyên bám nghề biển [1]. Ngư dân quanh năm đánh bắt dựa men chân bán đảo Sơn Trà, vùng Hòn Chảo và Chân Mây [1]. Đến năm 1827, dân vạn Nam Hải cùng nhau dựng Lăng Ông để làm nơi cúng bái [1].
Công trình trải qua ba lần trùng tu vào các năm 1947, 1970 và 1993 [1]. Năm 1997, thực hiện dự án mở đường Bạch Đằng Đông, người dân di dời lăng lùi vào khoảng 5 mét và dựng tạm một gian nhà tôn làm nơi hương khói [1]. Trải qua nhiều năm, gian nhà tạm bị hư hỏng và xuống cấp [1]. Đến năm 2018, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng cấp ngân sách gần 3 tỷ đồng để xây dựng mới công trình và tổ chức không gian trưng bày hiện vật nghề cá bên trong [1].
Bộ cốt cá Ông và không gian trưng bày
Theo ông Đặng Văn Mầy thuộc Ban khánh tiết Lăng Ông, lăng đang lưu giữ một bộ xương cá Ông [1]. Theo lời ông Mầy dẫn nhận định của các nhà nghiên cứu từng đến khảo sát, đây là bộ xương cốt có kích thước lớn nhất trong số các bộ cốt được thờ tại các lăng Ông trên toàn quốc [1]. Đốt xương cột sống lưng của bộ cốt có kích cỡ gần bằng một vòng tay người ôm [1].
Người trong làng truyền lại rằng hàng trăm năm trước, cá Ông lụy ở vùng biển Hòn Chảo [1]. Do thân thể cá quá to, dân chài không thể kéo vào bờ chôn cất [1]. Dân làng bèn dùng các cọc gỗ lớn cắm quanh vùng nước để giữ xác lại, sau đó một thời gian mới gom nhặt phần xương cốt đưa về an táng ở làng [1].
Theo ông Hồ Tấn Mười, Phó Trưởng phòng Sưu tầm – Trưng bày và Bảo quản thuộc Bảo tàng Đà Nẵng, do bộ cốt có kích thước rất lớn nên đơn vị chỉ bố trí trưng bày tượng trưng cho người xem hình dung [1]. Bên trong lăng, khu trưng bày còn tập hợp các hiện vật gốc của ngư dân địa phương như giỏ lưới đựng cá, đồ đan lưới, đồ nghề làm mắm, kết hợp các hiện vật phục dựng như mô hình thuyền bè và dụng cụ đánh cá qua từng thời kỳ [1].
Quần thể văn hóa ven sông
Lăng Ông An Hải nằm trên tuyến đường Trần Hưng Đạo, gần vị trí cầu Rồng (theo bài báo năm 2019: phường An Hải Tây, quận Sơn Trà) [1]. Công trình nằm liền kề với miếu bà Thân cùng di tích Nhà thờ Tiền hiền làng An Hải và Thoại Ngọc Hầu [1].
Theo bà Võ Thị Phương, Trưởng phòng Văn hóa – Thông tin quận Sơn Trà (năm 2019), các di tích này hợp thành một cụm không gian văn hóa ven bờ sông [1]. Đơn vị chuyên môn của quận khi đó dự kiến tham mưu định hướng bảo tồn, phát huy cụm di tích để giới thiệu nghề biển truyền thống, tổ chức các hoạt động dân gian như đan lưới, lắc thúng và đưa vào nội dung giáo dục truyền thống cho học sinh, sinh viên [1].
Tra cứu liên quan
- Công trình tín ngưỡng nghề biển: lăng Ông Thanh Khê, lễ hội cầu ngư
- Địa bàn và danh nhân liên quan: phường An Hải, Thoại Ngọc Hầu
- Cảnh quan và bảo tàng: sông Hàn, bán đảo Sơn Trà, cầu Rồng, Bảo tàng Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Đơn vị hành chính cấp phường hiện nay: bài báo năm 2019 ghi “phường An Hải Tây, quận Sơn Trà”, song tên phường An Hải Tây không còn trong danh mục đơn vị hành chính mới năm 2025 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm chính xác dân làng đưa bộ xương cá Ông từ Hòn Chảo về làng [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cơ quan nghiên cứu và danh tính các nhà nghiên cứu từng đo đạc, so sánh kích thước bộ cốt cá Ông tại lăng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Độc đáo Lăng Ông An Hải”, 13/4/2019, https://baodanang.vn/doc-dao-lang-ong-an-hai-3231901.html, truy cập 23/10/2026.
