Nhà ông Võ Sạ tọa lạc tại thôn Vân Trai (trước 7/2025: xã Tam Hiệp, huyện Núi Thành), nay thuộc xã Núi Thành, thành phố Đà Nẵng [1][2]. Công trình được tổ chức đón Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh vào sáng ngày 5/3/2022 [2]. Nơi đây vừa lưu giữ nét kiến trúc nhà ở cổ truyền của người Việt ở Quảng Nam, vừa là cơ sở nuôi giấu cán bộ cách mạng trong giai đoạn trước năm 1945 [1][2].
Thân thế chủ nhân ngôi nhà
Chủ nhân ngôi nhà là ông Võ Sạ, tên thật là Lương Công Sạ, mang bí danh Thắng, sinh ngày 6/2/1910 tại ấp Vân Sơn thuộc làng Vân Trai (nay là thôn Vân Trai) [1]. Ông từng làm nghề thầy giáo, vừa dạy học vừa tuyên truyền tinh thần yêu nước cho các tầng lớp nhân dân và thanh niên trong khu vực [1].
Trong quá trình hoạt động cách mạng, ông là Bí thư Chi bộ đầu tiên của xã Tam Hiệp, đại biểu Quốc hội khóa I đơn vị tỉnh Quảng Nam, đồng thời từng giữ chức Phó Chủ tịch Ủy ban Hành chính – kháng chiến Tam Kỳ [1][2]. Năm mất của ông không được hai bài báo năm 2022 ghi nhận [1][2].
Vai trò cơ sở hoạt động cách mạng trước năm 1945
Theo hai bài báo vào tháng 3/2022, ngôi nhà đã được xây dựng trước đó hơn 100 năm [1][2]. Dưới vỏ bọc dạy học của ông Võ Sạ nhằm che mắt mật thám Pháp, ngôi nhà vừa là nơi dạy chữ, vừa trở thành điểm hội họp thường xuyên của các tổ chức như Hội cứu tế đỏ và Hội truyền bá Quốc ngữ [1].
Trong thập niên 1930 và thời kỳ tiền khởi nghĩa trước năm 1945, các cán bộ lãnh đạo của Xứ ủy Trung Kỳ và Tỉnh ủy Quảng Nam thường lui tới ngôi nhà để xây dựng cơ sở [1][2]. Gia đình ông Võ Sạ đã trực tiếp nuôi dưỡng và che giấu nhiều cán bộ lãnh đạo tỉnh trong giai đoạn bí mật này [1][2]. Phong trào đấu tranh cách mạng của xã Tam Hiệp nói riêng cùng huyện Núi Thành cũ nói chung trong thập niên 1930 gắn liền với vai trò của ông [1].
Đặc điểm kiến trúc
Ngôi nhà mang phong cách kiến trúc nhà ở cổ truyền của người Việt tại vùng đất Quảng Nam [1][2]. Công trình có kết cấu ba gian hai chái nối liền nhau [1]. Toàn bộ phần mái được lợp ngói âm dương, các vách tường bao quanh xây bằng gạch, hệ thống cấu kiện gỗ bên trong được chạm khắc tinh xảo [1].
Ảnh trong bài báo tháng 3/2022 chụp ông Võ Đình Long, con trai trưởng của ông Võ Sạ, bên trong di tích [2].
Xếp hạng di tích và định hướng bảo tồn
Sáng ngày 5/3/2022, Ủy ban nhân dân huyện Núi Thành tổ chức lễ đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh đối với Nhà ông Võ Sạ [2]. Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Quảng Nam Nguyễn Thanh Hồng đã trao bằng xếp hạng cho đại diện gia đình [2].
Theo đại diện ngành văn hóa địa phương, việc công nhận di tích cấp tỉnh tạo cơ sở pháp lý để khoanh vùng bảo vệ, ngăn ngừa tình trạng hư hại và xuống cấp của công trình [1]. Cơ quan chuyên môn cấp huyện và chính quyền xã được giao phối hợp cùng gia đình xây dựng phương án tu bổ, chống xuống cấp; đồng thời kết nối địa điểm này với các di tích lịch sử khác trên địa bàn phục vụ công tác giáo dục và tham quan [1][2].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn: xã Núi Thành, Tam Kỳ.
- Di tích cùng khu vực: chùa Hang ở Tam Nghĩa, đình làng Khương Hội, Đội du kích Vũ Hùng.
- Nhân vật xứ Quảng: danh nhân xứ Quảng.
Điều còn chưa rõ
- Năm mất và nơi an nghỉ của ông Võ Sạ chưa được các nguồn báo chí năm 2022 cung cấp [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số hiệu và ngày ban hành quyết định chính thức của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam về việc xếp hạng di tích không xuất hiện trong bài viết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm khởi dựng chính xác của ngôi nhà; tư liệu năm 2022 chỉ ghi nhận chung mốc “hơn 100 năm” [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách cụ thể các cán bộ Xứ ủy Trung Kỳ và Tỉnh ủy Quảng Nam từng hoạt động bí mật tại ngôi nhà [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Phát huy giá trị di tích lịch sử”, 15/03/2022, https://baodanang.vn/phat-huy-gia-tri-di-tich-lich-su-3027066.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Quảng Nam, “Đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Nhà ông Võ Sạ”, 05/03/2022, https://baodanang.vn/don-nhan-bang-xep-hang-di-tich-lich-su-cap-tinh-nha-ong-vo-sa-3027088.html, truy cập 23/10/2026.
