Khu mộ các sĩ phu yêu nước Tam Kỳ tọa lạc tại khối phố Ngọc Mỹ (trước 7/2025: thôn Ngọc Mỹ, xã Tam Phú, thành phố Tam Kỳ), nay thuộc phường Quảng Phú [1][2]. Đây là nơi an nghỉ tập trung của 5 sĩ phu tham gia các phong trào yêu nước đầu thế kỷ XX [1][2]. Năm 2020, công trình được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh [2].
5 sĩ phu đầu thế kỷ XX
Khu lăng mộ ghi nhận danh tính của 5 chí sĩ quê hương xứ Quảng gồm Trần Thu (sinh 1870), Nguyễn Thược (sinh 1871), Lương Đình Thực (sinh 1871), Trịnh Uyên (sinh 1875) và Trần Can (sinh 1878) [1]. Xuất thân của họ là những nhà nho, thầy giáo, thầy thuốc tại địa phương trong giai đoạn phủ Tam Kỳ đầu thế kỷ XX [2].
Theo các bài báo, 5 nhân vật này đã tham gia tổ chức và chỉ đạo phong trào chống sưu thuế ở Quảng Nam năm 1908, tham gia các hoạt động của Việt Nam Quang phục hội ủng hộ Phan Bội Châu, và tham gia cuộc khởi nghĩa năm 1916 thời vua Duy Tân [1][2]. Bài báo năm 2023 viết các ông bị chính quyền Pháp và Nam triều bắt giam, tra tấn cho đến chết, và nhắc nhà tù Lao Bảo như nơi ghi dấu các sĩ phu xứ Quảng [1]. Về cuộc khởi nghĩa năm 1916 ở phủ Tam Kỳ, xem thêm bài Trần Huỳnh.
Quá trình quy tập và xây dựng khu di tích
Trước năm 2012, các phần mộ và bia mộ của 5 sĩ phu còn nằm phân tán tại nhiều địa điểm khác nhau [2]. Đến năm 2012, Ủy ban nhân dân thành phố Tam Kỳ cũ đã thực hiện việc quy tập dấu tích các phần mộ về một khu đất tập trung [2]. Khu đất được quy hoạch với khuôn viên rộng 2.500 m2 tại thôn Ngọc Mỹ, cách trung tâm khoảng 7 km [1]. Năm 2020, địa điểm được xếp hạng là di tích lịch sử cấp tỉnh [2].
Đến năm 2023, các hạng mục ban đầu ghi nhận tình trạng xuống cấp [1]. Ngày 10/6/2025, công trình nâng cấp khu lăng mộ được khánh thành với tổng mức đầu tư 4,1 tỷ đồng, hướng tới mốc kỷ niệm 120 năm thành lập phủ lỵ Tam Kỳ (1906 – 2026) [2]. Công trình xây dựng hoàn chỉnh tường rào, cổng tam quan, hệ thống điện chiếu sáng, khuôn viên cây xanh, văn bia giới thiệu di tích và bia tưởng niệm [2]. Bia mộ tại đây ghi tóm tắt tiểu sử cùng công trạng của từng người [2]. Toàn bộ khu mộ nằm trong khu vực rừng phòng hộ, giáp tuyến đường ven biển Võ Chí Công [2].
Gần khu lăng mộ là di tích địa đạo Ngọc Mỹ từng được đào trong giai đoạn 1965 – 1968 [1][2]. Ngoài ra, nguồn báo còn nhắc tới di tích mộ Cử nhân Doãn Văn Xuân (người đỗ Hương cống năm 1819 của huyện Lễ Dương) tại làng Quảng Phú gần đó [1].
Tra cứu liên quan
- Địa bàn hành chính: phường Quảng Phú, Tam Kỳ
- Sự kiện lịch sử: phong trào chống sưu thuế ở Quảng Nam năm 1908, phủ Tam Kỳ đầu thế kỷ XX
- Nhân vật liên quan: Trần Huỳnh, Võ Chí Công
Điều còn chưa rõ
- Nguồn báo năm 2023 ghi khu lăng mộ ở thôn Ngọc Mỹ, xã Tam Phú, nhưng ở đoạn khác lại nhắc một khu di tích thuộc phường An Phú; cả hai đơn vị cũ nay đều thuộc phường Quảng Phú [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nơi mất của từng người (có phải nhà tù Lao Bảo hay không) chưa được nguồn ghi rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày tháng năm mất cụ thể và vị trí chôn cất ban đầu của từng người trước khi quy tập năm 2012 không được nguồn báo ghi rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số hiệu và ngày ban hành quyết định xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh năm 2020 của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam chưa có trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Gìn giữ hồn xưa của phố”, 29/10/2023, https://baodanang.vn/gin-giu-hon-xua-cua-pho-3044602.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Rạng danh vùng đất kháng chiến”, 14/02/2026, https://baodanang.vn/rang-danh-vung-dat-khang-chien-3324417.html, truy cập 23/10/2026.