Phan Bội Châu không phải người Quảng, nhưng tổ chức cách mạng đầu tiên ông lập lại ra đời trên đất Quảng: tháng 4/1904, hơn hai mươi đại biểu họp tại nhà Nguyễn Thành ở Thăng Bình, lập Duy Tân hội [1].
Duy Tân hội, 1904
Theo Tuổi Trẻ, năm 1903, từ Huế, Phan Bội Châu (1867–1940) tìm đến Nguyễn Thành (1863–1910), hiệu Tiểu La, người từng là Tán tương quân vụ của Nghĩa hội Quảng Nam, một tổ chức Cần Vương chống Pháp, khi ấy đang ẩn mình ở sơn trang Nam Thạnh. Sau khi bàn với Tiểu La, ông trở ra Huế gặp Kỳ ngoại hầu Cường Để để đặt vấn đề lập hội [1].
Tháng 4/1904, Duy Tân hội ra đời tại nhà Nguyễn Thành ở làng Thạnh Mỹ (trước 7/2025 thuộc xã Bình Quý, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam), với hơn hai mươi đại biểu [1]. Ngôi nhà cũ đã hỏng; cháu nội ông dựng nhà mới ngay trên nền cũ [1].
Khác với Phan Châu Trinh
Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh cùng thời, quen nhau, nhưng chọn hai con đường khác nhau. Sự khác biệt ấy cần một bài riêng dựa trên sách nghiên cứu, như bài Phan Châu Trinh đã ghi. Bài này không đi vào.
Điều còn chưa rõ
Bài này chỉ dựa trên một bài báo và chỉ viết về mối liên hệ của Phan Bội Châu với xứ Quảng. Phong trào Đông Du, những năm ông ở nước ngoài và cuối đời ở Huế đều cần sách nghiên cứu; chúng tôi chưa viết.
Xem thêm
Huỳnh Thúc Kháng, Trần Quý Cáp, và phong trào năm 1908 ở phong trào chống sưu thuế ở Quảng Nam năm 1908.
Nguồn tham khảo
- Tuổi Trẻ, “Đất Quảng với phong trào Duy Tân – Kỳ 1: Nơi hội tụ thủ lĩnh”, https://tuoitre.vn/dat-quang-voi-phong-trao-duy-tan-ky-1-noi-hoi-tu-thu-lin-643129.htm, truy cập 11/10/2026.
