Mộ tiền hiền Hà Đức Ân tọa lạc tại xứ đất Thượng Thổ thuộc làng Ngũ Giáp xưa, thôn Phong Ngũ (trước 7/2025: xã Điện Thắng Nam, thị xã Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam), nay thuộc phường An Thắng [1]. Công trình nằm giữa cánh đồng bên cạnh ngôi chùa Châu Phong, được Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam xếp hạng di tích lịch sử cấp tỉnh vào năm 2018 [1]. Nơi đây thờ vị tướng quân từng cùng chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào Nam và có công khai khẩn, lập nên các làng xã tại vùng đất này [1].
Thân thế và sự nghiệp khai hoang lập làng
Theo tư liệu trong bài báo, Tiền hiền Hà Đức Ân sinh ra tại Thanh Hóa vào khoảng năm 1533 [1]. Các bài vị, văn tế và văn bia còn lưu lại ghi nhận chức tước của ông gồm Đặc tấn phụ quốc Thượng tướng quân, Cẩm y vệ Đô chỉ huy sứ ty Đô chỉ huy sứ, kiêm Quảng Ngãi Đồng Tổng tri (quan võ phụ tá việc binh bị trật Tòng tứ phẩm), Đề lãnh; tước hiệu Lộc dương hầu [1].
Năm 1558, ông Hà Đức Ân đi cùng đoàn quân của chúa Tiên Nguyễn Hoàng vào Thuận Quảng, tham gia đánh dẹp dư đảng nhà Mạc và người Chiêm quấy phá [1]. Sau khi vỗ yên địa bàn, đại quân rút về dinh Nam Ngãi rồi chọn vùng đất phì nhiêu ở lại khai phá [1]. Gia phả tộc Võ Văn làng Phong Ngũ ghi chép việc mở đất bấy giờ đầy gian khó: người dân lo khai khẩn ruộng mới, ban ngày phá rừng chặt bụi, ban đêm phải leo lên cây ngủ để bảo đảm an toàn [1].
Đến năm Canh Thìn 1580, Tiền hiền Hà Đức Ân đứng ra kiến lập Phong niên xã ngũ hiệu [1]. Ông giao cho một người thân tín là Đặc tấn Tòng đại phu Võ Văn Đợi (tiền hiền tộc Võ Văn cùng làng) làm xã trưởng [1]. Các xã hiệu này gắn liền với 6 làng từ Phong Nhứt đến Phong Lục (lục giáp), bao gồm vùng đất xã Điện Thắng Nam và một phần phía bắc phường Điện An (trước 7/2025, thuộc thị xã Điện Bàn) [1].
Sắc phong triều Nguyễn
Năm Thành Thái thứ 16 (1904), vào ngày 25 tháng 11, triều đình ban sắc phong cho làng Ngũ Giáp, xã Châu Phong, tổng Hạ Nông Trung, huyện Diên Phước, tỉnh Quảng Nam phụng thờ tiền hiền Hà Đức Ân đại lang [1].
Bản sao sắc phong bằng chữ Hán ghi nhận công lao che chở dân làng của ông, truy phong danh hiệu “Dực bảo Trung hưng Linh phù chi thần” và chuẩn cho nhân dân địa phương tiếp tục phụng thờ như trước [1].
Lịch sử mộ phần và các đợt trùng tu
Sau khi ông qua đời, thi hài được an táng giữa cánh đồng trên gò đất cao thuộc xứ đất Thượng Thổ [1]. Tưởng nhớ công khai phá của ông, dân làng cùng con cháu tộc họ đắp ngôi mộ đất rộng khoảng 500 m², đắp cao hơn 2 mét [1].
Khu mộ trải qua nhiều giai đoạn tôn tạo: – Năm 1944: tộc họ cho khắc lập văn bia ghi nhận công đức [1]. – Năm 1973: mộ đất được xây lại bằng vật liệu kiên cố [1]. – Năm 1998: diễn ra đợt đại trùng tu khang trang [1]. – Năm 2018: Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam công nhận lăng mộ là Di tích lịch sử cấp tỉnh [1].
Để bảo vệ và chống xuống cấp di tích, Hội đồng gia tộc tộc Hà lập dự án khoanh vùng bảo vệ, đúc bờ thành, đổ đất nền, lát đá, trồng cây xanh và lắp đặt hệ thống điện nước [1]. Tổng kinh phí thực hiện là 820 triệu đồng, gồm 300 triệu đồng do ngân sách tỉnh hỗ trợ và 520 triệu đồng do con cháu dòng tộc đóng góp [1].
Sau gần một năm thi công, công trình hoàn thành với diện tích gần 1.000 m² và làm lễ khánh thành ngày 30/12/2022 [1]. Buổi lễ có sự góp mặt của các nhánh tộc Hà từ làng Trung Sơn (xã Hòa Liên cũ), làng An Hải Đông (phường An Hải Đông, quận Sơn Trà, theo bài báo) và huyện Mộ Đức thuộc tỉnh Quảng Ngãi [1].
Không gian kiến trúc khu lăng mộ
Khu lăng mộ hiện tọa lạc giữa đồng bằng phẳng, nằm kề bên ngôi chùa Châu Phong [1]. Phía sau mộ phần đắp cụm núi ngũ hành cao làm thế án ngữ [1]. Phần mộ chính và nhà bia được dựng mái che theo lối kiến trúc truyền thống [1].
Phía trước khuôn viên lăng mộ có các trụ biểu đắp nổi câu đối chữ Hán khảm mảnh sành [1]. Hai vế đối chữ Hán diễn tả vị thế phong thủy của khu di tích: phía bắc là mộ tổ mong con cháu hưng khởi đường võ, phía nam giáp chùa Phật mong con cháu đời sau hiển đạt đường văn [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: Sáu Giáp và quá trình đổi tên làng Phong Ngũ.
- Địa phương: phường An Thắng, quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào
- Nhân vật và lịch sử mở cõi: Nguyễn Hoàng và Đà Nẵng, dinh trấn Thanh Chiêm, danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Năm mất và thọ mệnh của Tiền hiền Hà Đức Ân không được văn bia hay các nguồn tư liệu nhắc đến [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài báo chỉ dẫn nội dung theo bản sao sắc phong Thành Thái năm 1904, vị trí lưu giữ bản sắc phong gốc chữ Hán chưa được nêu rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Ngôi mộ tổ gần 500 tuổi”, 18/02/2023, https://baodanang.vn/ngoi-mo-to-gan-500-tuoi-3235461.html, truy cập 23/10/2026.
