Cùng với ghe, thuyền, tàu và bè, thúng là phương tiện đi lại và vận chuyển trên sông biển rất phổ biến của cư dân miền duyên hải [1]. Tại các làng chài ven biển xứ Quảng, ngoài tàu thuyền lớn, hầu như gia đình ngư dân nào cũng có một vài chiếc thúng phục vụ sinh kế hàng ngày [1].
Cách đan và trét thúng chai
Thúng chai có dạng hình tròn, được đan từ các nan tre và nẹp vành chắc chắn bằng dây mây [1]. Trong mỗi làng chài thường có thợ đan thúng chuyên nghiệp, trung bình mỗi tháng một thợ có thể hoàn thành vài chiếc để phục vụ bà con trong làng hoặc đem bán cho nơi khác [1].
Sau khi đan xong phần cốt tre, người thợ tiến hành trét dầu rái cả vào lòng thúng lẫn mặt bên ngoài nhằm chống thấm nước và tăng thời gian sử dụng [1]. Dầu rái này lấy từ cây chai ở miền núi, do những người chuyên đi khai thác đem về bán, nên chiếc thúng trét loại dầu này được ngư dân gọi là thúng chai [1]. Khi trét, thợ lấy một mảnh vỏ dừa buộc chặt vào khúc tre làm dụng cụ miết dầu [1]. Qua nhiều lần quét dầu rồi phơi dưới nắng, lớp dầu rái đắp dày lên vỏ thúng, biến màu trắng ban đầu của nan tre thành màu đen bóng [1].
Phân loại và điều khiển
Thúng có nhiều kích thước khác nhau tùy theo nhu cầu sử dụng [1]. Loại thúng nhỏ chở được từ hai đến ba người, còn loại thúng lớn có thể chở từ năm đến sáu người [1].
Để vận hành chiếc thúng, người đi biển chỉ cần sử dụng một chiếc dầm (chèo) nhỏ [1]. Người ngồi trên thúng cầm dầm khoặc và khuấy nước để đẩy chiếc thúng tròn lướt trên mặt sóng [1]. Khi biển động hoặc những lúc không ra khơi, ngư dân thường úp thúng xuống bãi cát hoặc dựng đứng vào các gốc cây dừa, gốc dương liễu ven bờ [1].
Vai trò trong nghề cá
Thúng là phương tiện gọn nhẹ, cơ động và an toàn trong những ngày sóng yên biển lặng [1]. Ngư dân sử dụng thúng để khai thác hải sản gần bờ như đi câu cá, bủa lưới, hái rong mơ, bắt tôm, cua, sò, ốc [1]. Thúng cũng làm phương tiện di chuyển qua lại tại các cửa sông hoặc vụng vịnh nhỏ [1].
Tại các vùng bãi ngang, nơi tàu thuyền đánh cá phải thả neo ngoài biển cách bờ hàng chục mét, thúng đóng vai trò phương tiện trung chuyển người và hàng hóa ra vào thuyền lớn [1]. Khi các tàu lớn ra khơi xa đánh bắt cá mực, mỗi tàu thường mang theo từ 20 đến 30 chiếc thúng xếp trên boong [1]. Về đêm, từng ngư dân sẽ chèo thúng tản ra xa tàu mẹ để thả câu mực; đến sáng thì bơi thúng quay lại đưa toàn bộ mực câu được lên tàu để sơ chế và cấp đông [1].
Thúng trong du lịch và sinh hoạt văn hóa
Chiếc thúng không tiêu tốn nhiên liệu nên được tận dụng chở khách tham quan du lịch sinh thái sông nước [1]. Ở Hội An có đội lái thúng chở khách tham quan rừng dừa Bảy Mẫu, thắng cảnh ở vùng hạ lưu sông Thu Bồn thuộc khu dự trữ sinh quyển Cù Lao Chàm [1]. Rừng dừa này (trước 7/2025: xã Cẩm Thanh, thành phố Hội An), nay thuộc phường Hội An Đông. Tại các khu bảo tồn biển còn có loại thúng làm bằng composite có đáy kính để chở khách xem rạn san hô [1]. Ở các bãi biển du lịch, thúng được sử dụng làm phương tiện tuần tra, cứu hộ bảo đảm an toàn cho người tắm biển [1].
Thúng chai còn xuất hiện trong mỹ thuật cộng đồng [1]. Tại làng bích họa Tam Thanh (trước 7/2025: xã Tam Thanh, thành phố Tam Kỳ), nay thuộc phường Quảng Phú, các họa sĩ thuộc Hội Mỹ thuật Việt Nam, Chi hội Mỹ thuật Quảng Nam cùng sinh viên Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn Hà Nội, Đại học Kiến trúc Hà Nội và giảng viên Trường Đại học Kỹ thuật và Thiết kế Singapore đã thực hiện “Con đường thuyền thúng” [1]. Công trình này quy tụ hơn 100 chiếc thúng và ghe nan vẽ tranh sinh động bố trí dọc bờ biển và ven sông Trường Giang [1]. Tranh tường vẽ thuyền thúng cũng xuất hiện tại làng bích họa Tam Hải (trước 7/2025: xã Tam Hải, huyện Núi Thành) [1].
Trong sinh hoạt làng chài, lắc thúng là trò thi tài diễn ra vào dịp lễ hội cầu ngư hoặc hội đua thuyền [1]. Người tham gia thi không dùng dầm chèo mà đặt tay bám mép vành thúng, nhún người thật mạnh để lấy đà đẩy thúng lao nhanh trên mặt nước, hoặc múa dầm trên không khiến thúng xoay tít vòng tròn [1].
Tra cứu liên quan
- Điểm du lịch bằng thúng: rừng dừa Bảy Mẫu, làng bích họa Tam Thanh
- Đời sống ngư dân: vẽ mắt cho thuyền, lễ hội cầu ngư
- Vùng sông nước liên quan: Cù Lao Chàm, sông Thu Bồn, sông Trường Giang
- Địa bàn hành chính: phường Quảng Phú, phường Hội An Đông, Tam Kỳ
Điều còn chưa rõ
- Kích thước đường kính cụ thể của các loại thúng nhỏ và thúng lớn theo quy chuẩn dân gian [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm lịch sử và nguồn gốc xuất hiện chiếc thúng chai tre quét dầu rái ở vùng ven biển miền Trung [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Quy trình chiết xuất dầu rái từ cây chai ở miền núi chuyển về đồng bằng [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Quảng Nam, “Chiếc thúng chai”, 16/09/2017, https://baodanang.vn/chiec-thung-chai-3095261.html, truy cập 24/10/2026.
