Tại khu đô thị Hòa Xuân (trước 7/2025: phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ), nay thuộc phường Hòa Xuân, hàng chục nhà thờ họ nằm san sát nhau tạo nên khu phố nhà thờ tộc sau quá trình giải tỏa xây dựng khu đô thị mới [1]. Các nhà thờ được dời về tập trung dọc theo các trục đường gần đình Trung Lương, trong đó riêng đường Trung Lương 1 có 20 nhà thờ và nhà tộc [1]. Không gian này trở thành nơi gìn giữ nếp thờ phụng tổ tiên và sinh hoạt dòng họ của người dân địa phương [1].
Quy hoạch di dời nhà tộc khi mở khu đô thị
Theo Báo Đà Nẵng, câu chuyện hình thành phố nhà thờ tộc bắt đầu khi toàn bộ khu vực Hòa Xuân được giải tỏa trắng để xây dựng khu đô thị mới [1]. Quá trình này đòi hỏi hàng nghìn hộ dân phải di dời và làm lại toàn bộ hệ thống hạ tầng kỹ thuật từ đầu [1]. Trong cuộc đại quy hoạch, theo lời ông Hồ Huy, câu hỏi khiến nhiều người băn khoăn là “nhà ở có thể dời, chứ nhà thờ tộc dời sao cho đúng?”, bởi nhà thờ tộc gắn với ký ức dòng họ cả trăm năm [1]. Việc lựa chọn vị trí tái lập nhà thờ từng nảy sinh nhiều ý kiến do dòng họ nào cũng mong muốn nhà thờ đặt gần nơi tái định cư của con cháu để tiện việc khói nhang [1].
Trước tình hình đó, chính quyền Đà Nẵng đã lựa chọn giải pháp đạt được sự đồng thuận là quy hoạch các nhà thờ tộc tập trung về cùng một khu vực, bố trí dọc theo một số tuyến đường giao thông mới [1]. Mỗi tộc được bố trí vị trí phù hợp, mặt tiền thông thoáng, thuận cho việc thờ cúng [1]. Đồng thời, các tuyến đường mới tại khu vực này có bề rộng hẹp nhất là 5,5 m, khiến người dân thường gọi vui nơi đây là “phường không kiệt hẻm” [1].
Đặc điểm không gian và các tộc họ tại Hòa Xuân
Các nhà thờ họ được dời về tập trung quanh khu vực đình Trung Lương [1]. Riêng trên tuyến đường Trung Lương 1 đã có 20 nhà thờ, nhà tộc của các chi, họ khác nhau [1]. Các công trình mang nét kiến trúc với cổng gạch sơn son, bảng hiệu ghi rõ tên tộc họ, quê quán và đời tổ [1]. Để tạo sự gắn kết tình làng nghĩa xóm, nhiều nhà tộc đã thống nhất không xây hàng rào ngăn cách từ đầu đến cuối đường, tạo nên một dải không gian sinh hoạt chung để người dân dễ dàng qua lại thăm hỏi nhau [1].
Trên đường Hoàng Thị Ái, tộc đường họ Hồ Văn được dời về đây vào năm 2013, cách vị trí cũ vài cây số [1]. Ông Hồ Huy, người con tộc Hồ Văn, cho biết trước đây nhà tộc cũ được xây kiên cố theo lối kiến trúc cũ của Pháp từ cách thời điểm bài báo gần 100 năm, lợp mái ngói âm dương với ba ngăn thờ phụng [1]. Do vùng đất Hòa Xuân trước kia thuộc khu vực trũng thấp, chịu nhiều mưa lũ nên công trình cũ từng phải liên tục trùng tu, sửa chữa [1]. Mật độ nhà thờ dày đặc trên các con phố mới khiến người dân bản địa hay có câu nói vui: “Ở đây, đi một đoạn là gặp tổ tiên” [1].
Nếp gìn giữ gia phả và sinh hoạt dòng họ
Tại phố nhà thờ Hòa Xuân, những dịp lễ hội, giỗ họ hay ngày Tết cổ truyền là thời điểm con cháu tập trung đông đúc nhất [1]. Ông Trần Văn Thành, người con tộc Trần Văn, chia sẻ rằng trước đây việc bàn thảo dời nhà tộc từng diễn ra hết sức căng thẳng vì tâm lý lo ngại “thất thổ” [1]. Tuy nhiên, sau khi hoàn thành việc di dời, các dòng họ đều mừng vì có tuyến phố riêng cao ráo, sạch sẽ và trang nghiêm cho tổ tiên [1].
Hằng năm, ông Thành duy trì tổ chức lễ “về nguồn” cho con cháu dòng họ [1]. Những người trẻ sinh ra tại các tỉnh thành khác hoặc sinh sống ở nước ngoài được đưa về Đà Nẵng để thắp hương, đọc gia phả và nghe các bậc cao niên kể lại cội nguồn, nếp sống của tổ tiên [1].
Tra cứu liên quan
- Khu vực lân cận: phường Cẩm Lệ, sông Cẩm Lệ
- Văn hóa dòng họ và làng xã: nhà thờ tộc Trần ở Hội An, làng chiếu Cẩm Nê, đình Hải Châu, làng Túy Loan
- Địa giới hành chính: bảng tra phường xã Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Thời điểm bắt đầu và kết thúc việc giải tỏa trắng khu vực Hòa Xuân [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Tổng số lượng chính xác các nhà thờ họ tại khu vực Hòa Xuân, nguồn bài báo chỉ nêu “hàng chục” [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh sách đầy đủ 20 nhà thờ, nhà tộc tọa lạc dọc tuyến đường Trung Lương 1 [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Phố… nhà thờ”, 26/10/2025, https://baodanang.vn/pho-nha-tho-3308319.html, truy cập 27/10/2026.
