Đầu thế kỷ XX, cùng với quá trình đô thị hóa, các hoạt động thể dục thể thao hiện đại bắt đầu hình thành tại các đô thị [1]. Ở Tourane, giai đoạn nhượng địa 1888 – 1918, Báo Đà Nẵng coi hội thể thao “Tourane – Sport” (Hội Thân ái Thể thao Tourane) là viên gạch đầu tiên của thể thao thành phố [1].
Bốn năm tự phát và quá trình hợp pháp hóa
Theo một “Ghi chú” của Văn phòng Tòa Khâm sứ Trung kỳ, hội thể thao “Tourane – Sport” tự phát hoạt động từ năm 1902 [1]. Các thành viên ban đầu tụ họp để lập một câu lạc bộ trò chơi bố trí ở khu vực phía nam nhượng địa Tourane [1]. Trong suốt 4 năm đầu tiên, hội hoạt động như một nhóm thân ái nội bộ mà chưa nộp đơn xin phép hay trải qua thủ tục kiểm duyệt hành chính nào từ chính quyền thuộc địa [1].
Mùa hè năm 1906, trong chuyến công tác đến Tourane, Khâm sứ Trung kỳ đã có cuộc trò chuyện với ông Le Cardinal, người đang giữ chức vụ Chủ tịch hội Tourane – Sport [1]. Tại buổi gặp, Khâm sứ bày tỏ ý định xem xét và phê duyệt điều lệ nếu tổ chức chứng minh được mục đích lành mạnh, thuần túy thể thao và giải trí [1].
Ngày 20/6/1906, Chủ tịch Le Cardinal ký đơn gửi Khâm sứ Trung kỳ kèm bản sao Điều lệ chung để xin phê duyệt [1]. Ngày 4/7/1906, ông Lemasson, Đốc lý kiêm Ủy viên Pháp khu Tourane, gửi công văn lên Khâm sứ Trung kỳ nêu rõ: hội đã hoạt động ổn định 4 năm, địa điểm sinh hoạt lành mạnh, chưa từng gây rắc rối về an ninh trật tự và hoàn toàn ủng hộ việc cấp phép [1]. Đến ngày 20/7/1906, Điều lệ của “Tourane – Sport” chính thức được Khâm sứ Trung kỳ ký chuẩn y, đánh dấu sự thừa nhận hợp pháp cho hội [1].
Thành phần hội viên tại nhượng địa
Hồ sơ tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia IV lưu giữ danh sách hội viên chi tiết của “Tourane – Sport” qua các năm 1906 và 1909 [1]. Danh sách này cho thấy hội viên phần lớn là người châu Âu, chủ yếu là người Pháp đang sinh sống và làm việc tại Tourane [1].
Hội viên gồm các công chức, viên chức trong ngành bưu điện, tòa án, công chính và đông đảo nhất là ngành hải quan và thuế [1]. Hội cũng thu hút sự tham gia của giới kinh tế địa phương như giám đốc ngân hàng, kỹ sư xây dựng, dược sĩ, thương nhân và chủ khách sạn [1]. Theo bài báo, Đốc lý Tourane là ông Rouxier-Joly có tên trong danh sách từ khi hội mới thành lập [1].
Đến năm 1917, phong trào thể thao tại Tourane ghi nhận bước phát triển mới với sự xuất hiện của câu lạc bộ bóng đá “Sport – Tourane” [1]. Ban trị sự của câu lạc bộ bóng đá năm 1917 có sự tham gia của nhiều công chức người Việt, khác với giai đoạn năm 1906 chủ yếu là người Pháp [1]. Bài báo nhận định điều này cho thấy thể thao hiện đại dần lan tỏa sang giới trí thức và công chức bản xứ [1].
Quan hệ với chính quyền và nguồn bảo trợ
Để tìm kiếm sự bảo trợ từ giới chức cấp cao, vào tháng 9/1908, Chủ tịch hội khi đó là ông Fabre đã gửi thư mời Khâm sứ Trung kỳ làm Chủ tịch danh dự [1]. Ngày 22/9/1908, Khâm sứ Trung kỳ gửi thư chính thức nhận lời, khẳng định sẽ quan tâm và cống hiến vì lợi ích của hội [1].
Qua các sắc lệnh hành chính, Tòa Khâm sứ cấp một khoản trợ cấp trị giá 60 piastre (bài báo ghi tương đương 144 franc thời bấy giờ) trích từ ngân sách Trung kỳ cho “Tourane – Sport” [1]. Khoản kinh phí này được chỉ định rõ ràng dùng cho việc bảo dưỡng thư viện của câu lạc bộ và mua sắm trang thiết bị, dụng cụ trò chơi thể thao [1].
Bài báo cho rằng hội đã mở đường cho thể thao học đường và thể thao chuyên nghiệp về sau ở Tourane và Trung kỳ [1]; bài không nêu dẫn chứng cụ thể cho nhận định này.
Tra cứu liên quan
- Bối cảnh lịch sử: Tourane 1888 – 1918, tên gọi Tourane
- Đời sống thời nhượng địa: phố Tây, phố ta ở Đà Nẵng xưa, Trường Pháp – Việt Tourane năm 1890
- Di tích thời kỳ này: tòa Đốc lý Tourane (Bảo tàng Đà Nẵng), kiến trúc Pháp ở Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Năm ban hành các sắc lệnh hành chính cấp khoản trợ cấp 60 piastre từ ngân sách Trung kỳ chưa được bài báo ghi cụ thể [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Vị trí cụ thể của câu lạc bộ trò chơi và sân bãi ở khu vực phía nam nhượng địa Tourane chưa được xác định đối chiếu với địa giới hiện nay [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Danh mục cụ thể các môn thể thao và dụng cụ trò chơi của hội chưa có tư liệu liệt kê chi tiết [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ông Rouxier-Joly giữ chức Đốc lý Tourane trong khoảng năm nào, khi năm 1906 người ký công văn với chức Đốc lý là ông Lemasson: bài báo không nói rõ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Thời điểm hội “Tourane – Sport” chính thức chấm dứt hoạt động hoặc giải thể chưa được nguồn đề cập [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Tourane – Sport: Viên gạch đầu tiên của thể thao Đà Nẵng”, 12/07/2026, https://baodanang.vn/tourane-sport-vien-gach-dau-tien-cua-the-thao-da-nang-3343964.html, truy cập 27/10/2026.
