Bài valse “Xuân và tuổi trẻ” ban đầu không có lời Việt. Nhạc là của La Hối, một thanh niên gốc Hoa ở Hội An; lời Hoa do Diệp Truyền Hoa viết, còn lời Việt do Thế Lữ đặt sau khi tác giả đã bị quân Nhật sát hại năm 1945 [1][3][4].
Gia đình và việc học
La Hối tên thật là La Doãn Chánh, còn gọi La Khai, sinh năm 1920 tại làng Minh Hương, Hội An; tổ tiên ông người huyện Đông Hoản, tỉnh Quảng Đông [1]. Ông là cháu nội La Thiên Thái (1820 – 1906), nhà buôn có hai hiệu cùng tên La Thiên Thái ở Hội An và Huế [3].
Ông tự học âm nhạc Đông – Tây và sáng tác từ năm 14 tuổi [2]. Về việc học, hai bài báo ghi ông vào Sài Gòn học trong những năm 1936 – 1938 [2][3]; bài của Trung tâm Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An ghi năm 1940 ông vào Chợ Lớn học, sau đó sang Quảng Tây (Trung Quốc), đến mùa thu năm 1942 mới về Hội An [1].
Hội Yêu âm nhạc
Về Hội An, ông dạy đàn và cùng những người yêu nhạc lập Hội Yêu âm nhạc, tên tiếng Pháp Société Philharmonique de Faifoo, do ông làm hội trưởng [1][2][3]. Báo Đà Nẵng ghi hội lập năm 1939 [3]. Faifoo trong tên hội là cách viết của Faifo, tên người phương Tây gọi Hội An.
Một số nhạc sĩ trẻ khi ấy từng được ông hướng dẫn: Dương Minh Ninh, Lê Trọng Nguyễn, Lan Đài [2]. Nhiều tác phẩm của ông bị hiến binh Nhật thu giữ, chỉ còn lại khoảng 20 bài [2].
Hoạt động chống Nhật và cái chết
Ông tham gia một tổ chức kháng Nhật của người Việt gốc Hoa ở Hội An [1][4]. Theo Tuổi Trẻ, ông in truyền đơn, viết biểu ngữ, tổ chức phá đường, đánh sập cầu [2]. Năm 1944, bị hiến binh Nhật truy nã, ông lánh sang Lào rồi quay về Hội An [1][2].
Tổ chức bị lộ, ông bị bắt cùng một số đồng chí và bị sát hại ở chân núi Phước Tường, phía tây nam Đà Nẵng [1][2]. Ngày mất và số người cùng chết, các nguồn ghi khác nhau.
Hài cốt ông và đồng đội sau được đưa về khu mộ Thập liệt sĩ cạnh Thanh Minh đình của người Hoa ở Hội An [1]. Ông được thờ tại gia đình và tại Trung Hoa hội quán, một trong các hội quán người Hoa ở Hội An [1].
Bản nhạc “Xuân và tuổi trẻ”
Theo Báo Sài Gòn Giải Phóng, ông viết bài này khoảng năm 1944, ban đầu cho dàn nhạc của hội biểu diễn; về sau mới có ca từ để hát [4]. Bài theo nhịp valse 3/4, có đoạn dạo đầu và đoạn kết, phần chính gồm ba đoạn ABA [4]. Nguồn [1] ghi đây là bài hát cuối cùng của ông.
Lời Hoa do Diệp Truyền Hoa viết, con nhà buôn Diệp Đồng Xuân, chủ hiệu Diệp Đồng Nguyên ở số 80 Nguyễn Thái Học [3]. Bản Thế Lữ nhận được có chua hàng chữ Pháp “Printemps et Jeunesse” [3]; nguồn [1] ghi tên bài ông nghe là “Thanh niên và Xuân thiên”.
Năm 1946, Thế Lữ cùng đoàn Anh Vũ, có các nhạc sĩ Nguyễn Xuân Khoát, Văn Chung, Bùi Công Kỳ, đến Hội An (nguồn [4] ghi khoảng cuối 1945 đầu 1946), xin phép gia đình La Hối rồi viết lời Việt [1][2][3][4].
Văn Chung dựng bài thành tiết mục múa ngay tại Hội An, về sau mang cả bài hát và điệu múa lên Việt Bắc [3]. Nhiều di cảo của ông do nhạc sĩ La Gia Quảng, cháu ruột, giữ [1].
Tra cứu liên quan
Điều còn chưa rõ
- Ngày mất: nguồn [1] ghi ngày 2/4/1945; nguồn [2] và [3] ghi ông bị bắt tháng 5/1945 rồi bị xử bắn sau nhiều ngày giam; nguồn [4] kể việc bị bắt gắn với cuộc đảo chính ngày 9/3/1945 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số người bị sát hại: nguồn [1] ghi ông cùng 9 đồng chí; nguồn [2] và [3] ghi 11 người; nguồn [4] ghi bia tưởng niệm ông cùng 11 thành viên khác [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm lập Hội Yêu âm nhạc: nguồn [3] ghi năm 1939; nguồn [1] kể việc lập hội sau khi ông về Hội An mùa thu 1942 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nơi học: Sài Gòn 1936 – 1938 [2][3] hay Chợ Lớn rồi Quảng Tây [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Trung tâm Quản lý Bảo tồn Di sản Văn hóa Hội An, Tống Quốc Hưng, “Nhạc sĩ La Hối”, 03/10/2012, https://hoianheritage.net/vi/trao-doi-chuyen-nganh/chuyen-de-nghien-cuu-trao-doi/NHAC-SI-LA-HOI-81.html, truy cập 04/11/2026.
- Tuổi Trẻ Online, Theo Thanh Niên, “Nhạc sĩ La Hối với ca khúc Xuân và tuổi trẻ”, 20/01/2006, https://tuoitre.vn/nhac-si-la-hoi-voi-ca-khuc-xuan-va-tuoi-tre-119650.htm, truy cập 04/11/2026.
- Báo Đà Nẵng, Văn Thành Lê, “Xuân và Tuổi trẻ – giai điệu bất hủ”, 07/02/2019, https://baodanang.vn/xuan-va-tuoi-tre-giai-dieu-bat-hu-3287562.html, truy cập 04/11/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, Trương Quang Lục, “Mùa xuân với nhạc sĩ La Hối”, 04/02/2014, https://www.sggp.org.vn/mua-xuan-voi-nhac-si-la-hoi-post8852.html, truy cập 04/11/2026.