Nhà văn Vũ Hạnh (1926 – 2021), tên khai sinh Nguyễn Đức Dũng, là một cây bút hoạt động văn hóa công khai đơn tuyến giữa đô thị Sài Gòn trước năm 1975 dưới sự chỉ đạo của Khu ủy Sài Gòn – Gia Định [1][2][3][4]. Ông sáng tác nhiều truyện ngắn, tiểu thuyết và tiểu luận, trong đó tập truyện “Bút máu” xuất bản năm 1971 là tác phẩm được biết đến nhiều nhất của ông [1].
Tuổi trẻ và tham gia kháng chiến chống Pháp
Nguyễn Đức Dũng sinh năm 1926 tại Thăng Bình (trước 7/2025: huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc xã Thăng Bình) trong một gia đình Nho học [1][3][4]. Thân phụ của ông là cụ Tú Lan ở làng Hà Lam – Tất Viên [3]. Thời đi học, ông bắt đầu có thơ in trên báo Sông Hương từ năm 1944 [2]. Ông từng theo học các học giả và nhà văn như Cao Xuân Huy, Chế Lan Viên, Hoài Thanh, Tôn Quang Phiệt, Đoàn Phú Tứ [4].
Vào thời điểm Nhật đảo chính Pháp ngày 9/3/1945, ông rời Huế về quê tham gia Mặt trận Việt Minh huyện Thăng Bình từ tháng 3/1945, là thành viên Đội võ trang tuyên truyền và Ủy ban Tổng khởi nghĩa huyện Thăng Bình tham gia giành chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám [1][3][4].
Trong kháng chiến chống Pháp, ông phụ trách ban kịch tuyên truyền, làm trưởng đoàn kịch Thăng Bình, dạy học môn Văn và tham gia Đoàn văn nghệ Thanh niên xung phong Liên khu 5 phục vụ chiến trường Tây Nguyên [2][3][4].
Nhà lao Hội An và xuất xứ bút danh Vũ Hạnh
Sau Hiệp định Genève tháng 7/1954, ông ở lại quê nhà, không thuộc diện đi tập kết ra Bắc [3]. Năm 1955, ông tham gia phong trào đấu tranh đòi hiệp thương thống nhất hai miền và bị chính quyền miền Nam bắt giam tại nhà lao Thăng Bình, sau đó chuyển ra giam tại nhà lao Hội An (trước 7/2025: thị xã Hội An, tỉnh Quảng Nam; nay thuộc phường Hội An) [1][2][3].
Tại nhà lao Hội An, ông bị giam chung phòng với người bạn đồng hương Võ Hạnh, cán bộ cách mạng quê ở xã Bình Nguyên cùng huyện Thăng Bình [3][4]. Trong cảnh giam cầm, Võ Hạnh đã chăm sóc, nhường phần cơm cá thịt ít ỏi, quạt mát và mỗi đêm kể các câu chuyện cổ như Tam quốc chí, Đông Chu liệt quốc, Thủy Hử, Tây du ký để bạn tù nguôi ngoai nỗi nhớ nhà [3].
Cuối năm 1956, khi được trả tự do, Nguyễn Đức Dũng nói với Võ Hạnh về ý định vào Sài Gòn dùng báo chí tiếp tục đấu tranh và xin phép lấy tên Võ Hạnh làm bút hiệu [3]. Khi vào Sài Gòn, ông đổi họ “Võ” thành “Vũ”, mang bút danh Vũ Hạnh từ thời điểm đó [3][4].
Hoạt động văn hóa nội thành Sài Gòn
Cuối năm 1956, ông vào Sài Gòn dạy học tư và tìm cách chắp nối liên lạc với cách mạng [1][3]. Sau khi nối được liên lạc, ông được Khu ủy Sài Gòn – Gia Định giao nhiệm vụ hoạt động đơn tuyến trên mặt trận văn hóa công khai ở nội thành nhằm chống văn hóa nô dịch và liên lạc với vùng giải phóng [1][3][4].
Trong thời gian hoạt động tại đô thị Sài Gòn, ông 5 lần bị chính quyền Sài Gòn bắt giam [2][4]. Năm 1966, với cương vị Tổng thư ký Lực lượng Bảo vệ văn hóa dân tộc, ông công bố tiểu luận “Chín điểm trong văn nghệ” trên tạp chí Tin văn (số 1 ra ngày 6/6/1966), bám sát chủ trương của Thường vụ Khu ủy Sài Gòn – Gia Định [2][4]. Sau bài viết này, các tờ báo thân chính quyền phản ứng gay gắt và ngày 2/6/1967 ông bị cảnh sát bắt giữ [2]. Lập tức, Đảng ủy văn hóa khu Sài Gòn – Gia Định đã vận động các tổ chức, đoàn thể yêu nước công khai phản đối, ra bản công bố đòi trả tự do cho ông [2]. Đến tháng 1/1971, khi tạp chí Văn bút của Trung tâm Văn bút ở miền Nam ra đời, ông nhận nhiệm vụ chủ biên để tiếp tục làm diễn đàn đấu tranh cho nền văn hóa dân tộc [2].
Sự nghiệp sáng tác và giải thưởng
Vũ Hạnh sáng tác trên nhiều thể loại, từ truyện ngắn, tiểu thuyết đến tiểu luận lý luận văn nghệ. Ngoài bút danh chính Vũ Hạnh, ông còn ký các bút danh khác như Cô Phương Thảo, Hoàng Thanh Kỳ (hoặc Hoàng Thành Kỳ), Nguyên Phủ, Minh Hữu [1][4]. Năm 1965, ông dùng bút danh người Ý A. Pazzi để xuất bản cuốn “Người Việt cao quý”, một tác phẩm về lòng yêu nước được tái bản 50 lần [2][3][4].
Năm 1971, ông xuất bản tập truyện “Bút máu”, tác phẩm được biết đến nhiều nhất của ông [1]. Truyện ngắn “Bút máu” khi in tại miền Nam đã được báo Thống Nhất ở miền Bắc đăng lại [4].
Các tác phẩm khác của ông gồm: truyện dài “Lửa rừng” (1972, ban đầu có tên Truyện nàng Y Klan) nhằm chào mừng sự kiện thành lập Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam [1][2][3]; các tập truyện “Vượt thác” (1963), “Mùa xuân trên đỉnh non cao” (1964), “Chất ngọc” (1964), “Ngôi trường đi xuống” (1966), “Con chó hào hùng” (1974), “Cô gái Xà Niêng” (1974), “Ăn Tết với một người điên” (1985), “Sông nước mênh mông” (1995) [1][2][3]; tập sách nghiên cứu “Đọc lại Truyện Kiều” (1965 hoặc 1966), “Tìm hiểu văn nghệ” (1970) [2][3][4]; hồi ký “Cái tết khó quên” (1990) và “Một chặng đường bút mực” (2000) [1][3][4].
Sau năm 1975, ông giữ chức Tổng thư ký Hội Văn nghệ TP Hồ Chí Minh, Ủy viên Ban Chấp hành Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật TP Hồ Chí Minh, Ủy viên Hội đồng Lý luận phê bình Văn học nghệ thuật Trung ương và TP Hồ Chí Minh [1][2][4].
Năm 2007, nhà văn Vũ Hạnh được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật [1][4]. Ông qua đời lúc 6 giờ sáng ngày 15/8/2021 tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định (TP Hồ Chí Minh) sau 5 ngày nhập viện [1].
Tra cứu liên quan
- Quê hương: xã Thăng Bình, xã Thăng An
- Địa danh liên quan: phường Hội An, Tam Kỳ, sông Thu Bồn
- Danh mục nhân vật: danh nhân xứ Quảng
Điều còn chưa rõ
- Xã quê quán: theo [1] và [4], ông sinh tại xã Bình Nguyên, huyện Thăng Bình; theo [3], quê ông là xã Bình Phục [CẦN KIỂM CHỨNG]. Cả hai xã cũ này trước 7/2025 đều thuộc huyện Thăng Bình, nay thuộc địa bàn xã Thăng Bình.
- Việc học tú tài tại Huế: theo [4], sau khi đỗ tú tài 1 ở Huế thì xảy ra sự kiện Nhật đảo chính Pháp (9/3/1945) nên ông bỏ học quay về quê; theo [1], ông học ban tú tài phần II từ tháng 3/1945; theo [3], ông đã học xong tú tài toàn phần ở Quốc học Huế trước khi tham gia Đội võ trang tuyên truyền [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Ngày sinh chính xác: theo [1] và [4], ngày sinh của ông là 15/7/1926; theo [4], tại lễ mừng thọ năm 2015, nhà văn cho biết bản thân ông và gia đình cũng không xác định được ngày sinh thực sự [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Năm xuất bản tập sách “Đọc lại Truyện Kiều”: theo [2], tập sách ra mắt năm 1965; theo [3], sách xuất bản năm 1966 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách viết một bút danh: theo [1], bút danh ghi là “Hoàng Thành Kỳ”; theo [4], ghi là “Hoàng Thanh Kỳ” [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Đỗ Quyên, “Nhà văn Vũ Hạnh qua đời”, Báo Nhân Dân, 15/08/2021, https://nhandan.vn/nha-van-vu-hanh-qua-doi-post659901.html, truy cập 06/11/2026.
- Báo Phụ Nữ, “Vũ Hạnh – Nhà văn của một thời “bút máu””, Báo Tuổi Trẻ, 06/10/2015, https://tuoitre.vn/phunuonline/vu-hanh-nha-van-cua-mot-thoi-but-mau-11036556.htm, truy cập 06/11/2026.
- Hồ Duy Lệ, “Giá trị thực sự qua thử thách”, Báo Đà Nẵng, 21/06/2023, https://baodanang.vn/gia-tri-thuc-su-qua-thu-thach-3235966.html, truy cập 06/11/2026.
- Hoàng Thủy, “Nhà văn Vũ Hạnh – nhân chứng sống của lịch sử”, Báo Sài Gòn Giải Phóng, 09/08/2015, https://www.sggp.org.vn/nha-van-vu-hanh-nhan-chung-song-cua-lich-su-post143958.html, truy cập 06/11/2026.
