Năm 1954, ông Hồ Nghinh dẫn một đoàn người lên đèo Tư Yên phá đá, mong đưa nước về đồng. Việc phải bỏ dở [1]. Hơn hai mươi năm sau, đúng chỗ ấy trở thành điểm đầu của hệ thống kênh hồ Phú Ninh.
Hồ chứa 344 triệu m³ nước và đứng thứ sáu cả nước về quy mô trong các hồ thủy lợi [2].
Chín năm, mười lăm triệu khối đất đá
Công trình mất hai năm nghiên cứu và chín năm thi công. Hàng nghìn người đã đào đắp hơn 15 triệu m³ đất đá [1].
Các mốc chính dồn vào năm 1979: tháng 3 chặn dòng sông Tam Kỳ, tháng 7 nước qua đầu kênh Bắc, tháng 10 nước về tới Thăng Bình. Tháng 12/1985, công trình căn bản hoàn thành, kèm một trạm thủy điện 2 MW [1].
Kênh chính Bắc dài 51 km [1]. Báo chí gọi công trình là “đại thủy nông Phú Ninh” [1].
Nước cho hai mươi ba nghìn hecta
Hồ có diện tích lưu vực 235 km² và tưới cho hơn 23.000 ha lúa, hoa màu ở vùng Phú Ninh, Núi Thành, Thăng Bình, Quế Sơn, Tam Kỳ và một phần Duy Xuyên [2].
Sau khi sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, hồ nằm trên địa bàn bốn xã và một phường của thành phố Đà Nẵng mới [2].
Điều còn chưa rõ
Diện tích mặt hồ được ghi hai cách: hơn 3.200 ha [1] và 3.433 ha trên nhiều trang khác. Ngày khởi công và ngày khánh thành cũng được dẫn với những ngày tháng khác nhau; bài này chỉ ghi các mốc có trong nguồn đã đọc.
Ít người biết
- Ý định đưa nước qua đèo Tư Yên đã có từ năm 1954 [1].
- Nước về tới Thăng Bình từ tháng 10/1979, sáu năm trước khi công trình hoàn thành [1].
- Hồ có cả một trạm thủy điện nhỏ, công suất 2 MW [1].
Đến tận nơi
Hồ nằm gần Tam Kỳ, có thể ghé cùng chuyến với Tượng đài Mẹ Việt Nam anh hùng. Vùng đồi phía tây hồ có làng cổ Lộc Yên. Đây trước hết là hồ thủy lợi; mực nước lên xuống theo mùa và theo lịch điều tiết.
Nguồn tham khảo
- Sài Gòn Giải Phóng, “Kỳ tích ‘đại thủy nông’ Phú Ninh”, 10/1/2017, https://www.sggp.org.vn/ky-tich-dai-thuy-nong-phu-ninh-post365175.html, truy cập 11/10/2026.
- Nhân Dân, “Khai thác tiềm năng, lợi thế từ hồ thủy lợi”, 3/11/2025, https://nhandan.vn/khai-thac-tiem-nang-loi-the-tu-ho-thuy-loi-post920314.html, truy cập 11/10/2026.