Đình làng Hòa An là cơ sở tín ngưỡng của dân làng Hòa An xưa, nay tọa lạc tại khu vực thuộc phường An Khê [1]. Ngôi đình được xây dựng quy mô từ thời vua Thiệu Trị năm 1845, từng bị bom đạn tàn phá trong chiến tranh và được dựng lại sau đó [1][2]. Nơi đây hiện lưu giữ 6 sắc phong thời nhà Nguyễn và được Ủy ban nhân dân thành phố xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố [1][2].
Lịch sử lập làng và quá trình xây dựng đình
Theo tư liệu của địa phương, người đầu tiên đến khai phá vùng đất này là ông Nguyễn Hữu Hồ, quê gốc ở làng Hòa An, huyện Chơn Phước, phủ Thừa Tuyên, tỉnh Nghệ An [1]. Công cuộc khẩn hoang gặp nhiều trắc trở, gần 100 năm sau đó làng Hòa An mới được hình thành ổn định [1]. Để tri ân tiền nhân và phụng thờ thần bảo hộ, người dân trong làng đã cùng góp công của lập nên đình làng [1].
Ban đầu, ngôi đình chỉ được dựng bằng các loại tranh tre vật liệu thô sơ và kiến trúc đơn giản [1][2]. Đến năm Thiệu Trị thứ 5 (năm 1845), làng mới đủ điều kiện dựng ngôi đình ba gian hai chái bằng các loại gỗ quý [1][2]. Gần 100 năm sau mốc đó, vào năm 1937, dân làng tiến hành tu sửa chính điện, xây dựng thêm phần hậu tẩm phía sau cùng các hạng mục phụ trợ như nhà hội, nhà kho và cổng ngõ [1].
Khi kháng chiến toàn quốc nổ ra, ngôi đình bị quân Pháp đánh sập gần như hoàn toàn, chỉ còn lại khối hậu tẩm bằng gạch vòm [1]. Đến năm 1958, dân làng tổ chức xây dựng lại phần chính điện [1]. Năm 2010, toàn bộ công trình đình Hòa An tiếp tục được trùng tu, tôn tạo [1]. Về xếp hạng di tích, năm 2008 đình làng Hòa An được Ủy ban nhân dân thành phố công nhận là di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố [2]. Tương tự như đình Hải Châu hay đình Túy Loan, ngôi đình là trung tâm sinh hoạt cộng đồng lâu đời của cư dân địa phương.
Kiến trúc và các sắc phong triều Nguyễn
Đình Hòa An tọa lạc trong khuôn viên rộng khoảng 5.000 m2, mặt chính quay về hướng tây [1]. Các hạng mục phân bố trên trục thần đạo từ ngoài vào trong gồm có cổng đình tam quan, hai trụ biểu, bình phong, khoảng sân rộng lót gạch và gian đình chính [1]. Cổng đình xây giả lâu bên trên ba lối đi, trang trí các đồ án lưỡng long triều nguyệt, phụng hoàng, giao long [1]. Hai trụ biểu cao 3,2 m, đỉnh trụ giật cấp gắn hình thạch liên; bình phong cao 1,7 m, rộng 3,7 m với hai cột gắn phù điêu hình con lân bằng sành sứ [1]. Phía bên trái sân đình có nhà soạn lễ [1].
Kiến trúc chính của đình gồm hai phần hậu tẩm và chính điện liên kết liền nhau, mái lợp ngói âm dương, các bờ góc và đầu đao gắn mảnh sành sứ tạo hình tứ linh [1]. Chính điện bằng gỗ có cửa dạng thượng song hạ bản, bên trong đặt các ban thờ tiền hiền và hậu hiền [1]. Tại đây còn lưu các bức biển ngạch chữ Hán như “Hòa vi quý”, “An nhi lành”, “Vô bất kính”, “Khai tất niên”, “Cách vu thành” cùng các cặp câu đối ca ngợi công đức tiền nhân [1]. Hậu tẩm phía sau xây bằng gạch với kết cấu vòm cuốn, tạo giả lâu vươn cao, là nơi thờ Thành hoàng cùng các vị thần theo phong tục xứ Quảng [1].
Đình làng Hòa An hiện bảo tồn được 6 bản sắc phong do các vua triều Nguyễn ban tặng [1]. Danh mục này gồm có 1 sắc phong năm Minh Mạng thứ 7, 1 sắc phong năm Tự Đức (1852), 1 sắc phong năm Tự Đức thứ 33 (1880), 2 sắc phong năm Đồng Khánh thứ hai (1886) và 1 sắc phong thời vua Khải Định bị mờ rách không đọc rõ chữ [1].
Lễ hội truyền thống
Lễ hội đình làng Hòa An được tổ chức nhằm gắn kết cư dân và tưởng nhớ công đức tổ tiên [1][2]. Các bài báo ghi nhận hoạt động lễ hội có phần lễ trang nghiêm với tục tảo mộ nghĩa trủng âm linh (gợi nhớ tục cúng tế tại nghĩa trủng Hòa Vang) và các nghi thức tế lễ cổ truyền [1][2]. Phần hội có nhiều trò chơi dân gian như kéo co, đẩy gậy, đập niêu, thi cờ tướng, gói bánh chưng, têm trầu cánh phượng, biểu diễn nghệ thuật hát bội và hô hát bài chòi [1][2].
Dịp hội làng cũng là thời điểm Hội đồng chư phái tộc vinh danh các cá nhân đỗ đạt, có học vị cao và trao phần thưởng khuyến học cho học sinh giỏi các cấp [1][2]. Hiện nay, công trình được quản lý bởi Ban khánh tiết của làng cùng với sự phối hợp của cán bộ chuyên trách văn hóa cơ sở [1].
Tra cứu liên quan
- Đơn vị hành chính: phường An Khê
- Di tích đình làng: đình Hải Châu, đình Túy Loan
- Di sản và tín ngưỡng: bài chòi, nghĩa trủng Hòa Vang
Điều còn chưa rõ
- Chu kỳ tổ chức lễ hội: Nguồn báo năm 2021 ghi lễ hội tổ chức hằng năm vào ngày 9 và 10 tháng 3 âm lịch [1], trong khi nguồn báo năm 2023 lại ghi lễ hội tổ chức định kỳ 3 năm một lần và diễn ra từ ngày 27 đến 29 tháng 4 dương lịch [2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Niên đại sắc phong năm Minh Mạng thứ 7: Bài báo ghi niên đại kèm số năm dương lịch là “Minh Mạng thứ 7 (1926)” [1]; đây có thể là lỗi in ấn vì năm Minh Mạng thứ 7 tương ứng với năm 1826 [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kết cấu gian chái của chính điện: Nguồn ghi năm 1845 đình dựng theo kiểu ba gian hai chái, nhưng khi mô tả chính điện hiện tại lại ghi kiểu hai gian ba chái [1][2] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nội dung văn tự của sắc phong thời Khải Định do bị hư hỏng nên chưa khảo sát được rõ chữ [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Đình làng Hòa An”, 28/3/2021, https://baodanang.vn/dinh-lang-hoa-an-3233342.html, truy cập 23/10/2026.
- Báo Đà Nẵng, “Sôi động lễ hội đình làng Hòa An lần thứ 7”, 29/4/2023, https://baodanang.vn/soi-dong-le-hoi-dinh-lang-hoa-an-lan-thu-7-3235754.html, truy cập 23/10/2026.
