Trong khuôn viên đình Nại Hiên Đông có ngôi mộ mang hình dáng yên ngựa, được nhà nghiên cứu Lê Văn Hảo cho là mộ của Thứ đội trưởng Phan Quý Công. Cùng một di tích, bài báo năm 2018 kể cả vai trò làm nơi chuyển tài liệu trong kháng chiến lẫn một chi tiết bia mộ có cách đọc cần được xem là nhận định của nhà nghiên cứu [1].
Ngôi đình bên làng Nại Hiên
Đình làng Nại Hiên Đông gắn với cộng đồng làng cùng tên, nay thuộc phường Sơn Trà. Bài Thanh Niên năm 2018 ước tính đình được dựng lần đầu khoảng 300 năm trước. Bài dẫn *Phủ biên tạp lục* (1776), ghi Nại Hiên Đông là một trong 18 xã của tổng Hòa Mỹ [1].
Theo bài báo, bảy tộc họ cùng dựng đình để thờ tổ tiên và thần hoàng bổn xứ. Tên làng cũng được nhắc đến trong bài về Nại Hiên [1].
Ngôi mộ hình yên ngựa
Trước năm 2004, ngôi mộ nằm cách đình khoảng 50 m về phía tây. Mộ được chuyển về sát đình, giữ nguyên hiện trạng, do vướng dự án mở đường. Nhà nghiên cứu Lê Văn Hảo ước diện tích mộ khoảng 16 m² và cho rằng đây là mộ Thứ đội trưởng Phan Quý Công [1].
Ông Hảo đọc văn bia là mộ Phan Quý Công, thụy Minh Trí, lập năm 1625. Ông cho rằng con trai lập mộ vào một ngày tốt từ 21 đến 30 tháng 7 âm lịch. Đây là cách đọc của nhà nghiên cứu được bài báo thuật lại [1].
Ông Hảo liên hệ hình dáng mộ với một võ tướng cưỡi ngựa. Năm 2004, khuy sắt được cho là bàn đạp ngựa phát hiện trong lần di dời đã gợi cho ông cách lý giải này. Ông nhận định dạng mộ hiếm thấy và không liên quan đến văn hóa người Hoa [1].
Đình trong kháng chiến và việc dựng lại
Bài báo cho biết đình bị quân Pháp chiếm chuông, khí cụ từ năm 1901. Giai đoạn 1945 – 1954, đình là nơi sinh hoạt của Thành ủy Đà Nẵng; cuối năm 1945, người dân tổ chức Tuần lễ vàng tại đây. Cụ Trần Chiến kể đình còn là nơi hoạt động của lực lượng cách mạng [1].
Bài báo kể đình bị san phẳng, thiêu rụi trong một cuộc càn quét. Năm 1950, các bô lão xin dựng lại đình tạm bằng tranh tre; năm 1957 người dân làm đơn xin dựng đình mới. Đình được đại trùng tu năm 1994 và xếp hạng di tích lịch sử cấp thành phố ngày 3/4/2017 [1].
Trong khuôn viên còn có Sở Âm linh với ba miếu thờ. Bài báo ghi lễ cầu an vào ngày 12 tháng 2 âm lịch, lễ cúng cô hồn vào rằm tháng 7, và lễ Uế mao huyết với thịt heo sống [1].
Tra cứu liên quan
- Địa danh: tên gọi Nại Hiên, phường Sơn Trà
- Công trình và bối cảnh: đình Nại Nam, Đà Nẵng 1858 – 1860
Điều còn chưa rõ
- Bài báo nêu đình được dựng lần đầu khoảng 300 năm trước, nhưng không cung cấp hồ sơ xác định năm dựng. Cách đọc văn bia năm 1625 nói về ngôi mộ, không xác định niên đại đình [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cách đọc văn bia, danh tính Phan Quý Công và chức danh Thứ đội trưởng cần được đối chiếu với hồ sơ chuyên môn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Cấp xếp hạng di tích và mô tả lễ Uế mao huyết cần được đối chiếu với hồ sơ, tư liệu khác [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Thanh Niên, “Đình làng kỳ sự: Kỳ bí ngôi mộ hình yên ngựa ở đình cổ nhất Đà thành”, 14/8/2018, https://thanhnien.vn/dinh-lang-ky-su-ky-bi-ngoi-mo-hinh-yen-ngua-o-dinh-co-nhat-da-thanh-185779091.htm, truy cập 23/10/2026.
