Trên xà gỗ của đình làng Trung Nghĩa ở phường Hòa Khánh vẫn còn dòng chữ ghi năm dựng đình là năm Thành Thái thứ 12 (1900), song trong đình lại lưu giữ tới 16 đạo sắc phong của triều Nguyễn có từ thời vua Minh Mạng [1]. Ngôi đình gắn với lịch sử khai hoang lập làng của tiền hiền Văn Đức từ tỉnh Thanh Hóa vào đây dưới thời vua Lê Chân Tông (1643 – 1649) [1].
Nguồn gốc làng Trung Nghĩa và năm dựng đình
Theo Báo Đà Nẵng, làng Trung Nghĩa được hình thành dưới đời vua Lê Chân Tông (1643 – 1649) bởi ông Văn Đức, một người quê ở tỉnh Thanh Hóa [1]. Trong khoảng thời gian này, ông Văn Đức đưa gia đình vào vùng đất này khai hoang và lập làng [1]. Về sau, hậu duệ của ông cùng nhiều tộc họ khác tiếp tục mở mang làng xã, phát triển kinh tế [1]. Sự hình thành của làng và đình Trung Nghĩa nằm trong dòng chảy chung của khoảng 80 đình làng ở Đà Nẵng (thống kê sơ bộ năm 2022 của Bảo tàng Đà Nẵng), vốn do các tiên dân từ phía Bắc vào khai khẩn đất mới và lập ấp [2].
Đến năm 1900 (năm Thành Thái thứ 12), dân làng Trung Nghĩa đồng tâm dựng đình để thờ cúng và tưởng nhớ công ơn các vị tiền hiền, hậu hiền, trong đó có ông Văn Đức [1]. Niên đại xây dựng năm Thành Thái thứ 12 (1900) được khắc ghi trực tiếp trên xà đình [1].
Kiến trúc gỗ mít và nghệ thuật ghép khảm sành sứ
Đình làng Trung Nghĩa mang kết cấu truyền thống phổ biến của đình làng xứ Quảng với kiểu nhà ba gian hai chái, tường xây gạch, mái lợp ngói âm dương và phía trước có tấm bình phong [1][2]. Toàn bộ hệ thống cột, xuyên và trính của đình được làm bằng gỗ mít; phần đầu các thanh kèo chạm trổ hình đầu rồng, đuôi kèo chạm hình hoa lá [1].
Không gian bên ngoài đình có nhiều chi tiết đắp nổi và ghép khảm sành sứ [1]. Bức bình phong trước đình có gắn hình búp sen ở hai bên, cả hai mặt trong và ngoài đều đắp nổi hình lân và hổ [1]. Ở mặt tiền phía trước đình, bên trái đắp nổi bằng sành sứ hình rồng, bên phải đắp hình hổ theo bố cục “tả thanh long hữu bạch hổ” [1]. Trên đỉnh mái đình đắp “lưỡng long chầu nguyệt”, còn phần đuôi mái đắp hình lân; tất cả các hình trang trí này đều được ghép khảm sành sứ [1].
Thờ tự, 16 đạo sắc phong và hội làng tháng ba
Bên trong đình chia làm ba gian thờ: gian giữa thờ Thành hoàng bổn xứ, hai bên tả – hữu thờ các vị tiền hiền và hậu hiền [1]. Tại gian giữa có treo bức hoành phi đề ba chữ Hán “Trung Nghĩa đình” [1]. Cách bài trí thờ cả Thành hoàng lẫn các vị tiền hiền khai khẩn là đặc điểm chung của các đình làng xứ Quảng như đình Hải Châu hay đình Túy Loan [2].
Hiện nay, đình làng Trung Nghĩa còn lưu giữ được 16 đạo sắc phong của triều Nguyễn, trải qua sáu đời vua gồm Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức, Đồng Khánh, Duy Tân và Khải Định [1]. Theo Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng Huỳnh Đình Quốc Thiện, mỗi đạo sắc phong tại các đình làng đều ghi niên đại triều vua và ngày tháng ban sắc ở cuối văn bản, là căn cứ để nghiên cứu sự thay đổi địa danh và địa giới hành chính của địa phương qua các thời kỳ [2].
Hằng năm, lễ hội đình làng Trung Nghĩa diễn ra vào ngày 10 tháng 3 âm lịch (cùng ngày âm lịch với hội đình Đa Sơn ở khu vực lân cận) [1]. Phần lễ có nghi thức rước bản ghi tên các vị tiền hiền, hậu hiền có công xây dựng, phát triển làng Trung Nghĩa và lễ cầu an cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa [1]. Phần hội tổ chức các trò chơi dân gian như đập om, đá bóng, kéo co và chạy việt dã [1].
Tra cứu liên quan
- Tra thêm: miếu thờ ba vị tướng quân làng Hòa Phú.
- Địa bàn hành chính: phường Hòa Khánh, bảng tra phường xã Đà Nẵng
- Đình làng cùng phường và tại Đà Nẵng: đình làng Hòa Mỹ, đình Đa Sơn, đình Túy Loan, đình Hải Châu
- Cơ quan nghiên cứu di sản: Bảo tàng Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Đình hiện nay ghi năm dựng trên xà là năm Thành Thái thứ 12 (1900), nhưng lại lưu giữ các đạo sắc phong từ thời Minh Mạng, Thiệu Trị, Tự Đức và Đồng Khánh (trước năm 1900) [1]; nguồn chưa nêu rõ trước năm 1900 làng Trung Nghĩa đã có ngôi đình cũ hay nơi thờ tự nào khác để lưu giữ các sắc phong này [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Số lượng sắc phong cụ thể của từng đời vua trong tổng số 16 đạo sắc và nội dung chi tiết của từng đạo sắc chưa được nêu trong nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Địa chỉ đường phố cụ thể bên vịnh Đà Nẵng, diện tích khuôn viên hiện tại, các đợt trùng tu sau năm 1900 và cấp xếp hạng di tích của đình Trung Nghĩa chưa được ghi trong hai bài nguồn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Huỳnh Lê (ghi), “Nét đẹp hội làng truyền thống”, Báo Đà Nẵng, 20/3/2023, https://baodanang.vn/net-dep-hoi-lang-truyen-thong-3235587.html, truy cập 23/10/2026.
- Trần Lê Lâm, “Đình làng Đà Nẵng – nơi lưu giữ giá trị lịch sử, văn hóa dân tộc (Bài 1)”, Báo Tin tức và Dân tộc – TTXVN, 4/2/2022, https://dantocmiennui.baotintuc.vn/dinh-lang-da-nang-noi-luu-giu-gia-tri-lich-su-van-hoa-dan-toc-bai-1-post1352071.html, truy cập 23/10/2026.
