Đỗ Quang vừa làm quan trong triều Nguyễn, vừa tham gia hoạt động chống Pháp ở Nam Kỳ từ năm 1858 [1]. Khi triều đình gọi ông về kinh và giao chức vụ mới, ông dâng sớ xin từ quan, cho rằng việc rời địa phương giữa lúc chiến sự đang diễn ra sẽ phụ lòng người dân [1].
Con đường quan chức và việc học
Theo tiểu sử Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, Đỗ Quang sinh năm 1807 trong một gia đình khoa bảng. Năm 1827, ông được bổ chức Hành tẩu Bộ Binh. Khoa thi Nhâm Thìn năm 1832, ông đỗ tiến sĩ [1].
Sau đó, ông lần lượt làm Tri phủ Diễn Châu, Án sát Quảng Trị, Thị lang Bộ Công, Giám khảo trường thi, Lang trung, Giảng quan, rồi Thự Tham tri Bộ Lễ [1]. Các chức danh này cho thấy công việc của ông đi qua cả hành chính địa phương lẫn việc thi cử và triều chính.
Nguồn liệt kê nhiều nhiệm vụ giáo dục mà ông đảm nhận: phúc khảo thi hương, duyệt quyển thi đình, chủ khảo trường thi hương và giảng kinh sách. Ông cũng làm Biên tu ở Viện Hàn lâm, Quản tu Quốc Tử Giám và tham gia biên soạn sách [1]. Bài tiểu sử nêu ông là một trong các tác giả của *Đại Nam thực lục tiền biên* và *Ngọc điệp*, đồng thời được cử trông thi chín lần [1].
Từ việc giảm thuế đến đơn xin từ quan
Tiểu sử kể rằng khi người dân gặp mất mùa, đói kém, Đỗ Quang tự giảm thuế nên bị triều đình trách phạt và chịu tội đồ. Sau cuộc phúc tra, ông được minh oan và phục nguyên chức cũ [1]. Bài không nêu năm xảy ra việc này hoặc địa phương cụ thể, nên chưa thể đặt sự kiện vào một mốc chính xác hơn [CẦN KIỂM CHỨNG].
Năm 1858, khi quân Pháp nổ súng xâm lược, Đỗ Quang tham gia cùng Trương Định tổ chức việc dồn lương, đúc súng và phát triển lực lượng chống Pháp tại Gò Công, Gia Định, Chợ Lớn [1]. Trong giai đoạn kháng chiến đầu tiên ở Đà Nẵng cũng diễn ra các trận đánh khác; xem Đà Nẵng 1858 – 1860 để tra cứu riêng về mặt trận này.
Khi triều đình triệu hồi ông về kinh, giao chức Tham tri Bộ Hộ và bổ làm Tuần phủ Nam Định, ông không nhận lệnh mà dâng sớ xin từ quan. Nội dung bức sớ, theo phần tiểu sử được đăng, tập trung vào việc ông không muốn rời người dân và lực lượng ở địa phương khi cuộc kháng chiến còn tiếp diễn [1].
Những trọng trách khác
Ngoài các chức vụ đã nêu, bài viết cho biết Đỗ Quang từng làm Tham tri ở bốn bộ, Bố chánh và Tuần phủ tại nhiều địa phương. Trong hoạt động quân sự, nguồn đặt ông trong phe chủ chiến và ghi nhận việc ông sát cánh với Nguyễn Tri Phương cùng Trương Định [1]. Đây là những nhận định trong bài tiểu sử của cổng thông tin thành phố; chưa có nguồn thứ hai được dùng để đối chiếu mức độ đóng góp của ông trong từng chiến dịch [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tiểu sử còn nhắc đến đình Phương Điếm và lăng mộ Đỗ Quang được xếp hạng di tích quốc gia, nhưng không nêu địa chỉ, thời điểm xếp hạng hay hồ sơ quyết định [1]. Bài cũng không ghi quê quán cụ thể của ông. Những chi tiết ấy cần được tra cứu ở hồ sơ di tích và tư liệu tiểu sử khác trước khi bổ sung [CẦN KIỂM CHỨNG].
Tra cứu liên quan
- Bối cảnh chiến sự: Đà Nẵng 1858 – 1860
- Nhân vật được nhắc trong tiểu sử: Nguyễn Tri Phương, danh nhân xứ Quảng
- Thời kỳ và nhân vật: Quảng Nam trong lịch sử, phong trào chống sưu thuế ở Quảng Nam
Điều còn chưa rõ
- Nguồn nêu ngày sinh theo năm Đinh Mão và kèm năm 1807; năm mất ghi 1866 nhưng không cho ngày tháng [1].
- Chưa rõ địa phương nơi sinh, cũng như địa chỉ hiện nay của đình Phương Điếm và lăng mộ được nhắc trong bài [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Bài không cho biết thời điểm Đỗ Quang tự giảm thuế, bị xử tội đồ và được phục nguyên chức [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Các chức vụ và hoạt động quân sự được tóm lược từ một tiểu sử duy nhất; cần đối chiếu thêm hồ sơ triều Nguyễn hoặc công trình nghiên cứu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Đỗ Quang (1807 – 1866)”, 14/03/2012, https://danang.gov.vn/en/web/dng/-/do-quang-1807-1866-i, truy cập 23/10/2026.