Một tuyến xe lửa từng nối Đà Nẵng với Hội An và đi qua hai ga Tiên Sa, Hội An. Bài báo của Trương Điện Thắng ghi tuyến được cho phép xây dựng năm 1905, trên nền đường Đà Nẵng – Hội An ngày nay; hành trình từ Hội An ra Đà Nẵng mất một giờ [1].
Tuyến nối hai đô thị ven biển
Trong bài viết đăng ngày 25/5/2024, tác giả đặt tuyến xe lửa vào quá trình hình thành đô thị Đà Nẵng thời Pháp thuộc. Theo lời kể của bài, khi Toàn quyền Paul Doumer đến, Tourane có 12 ngôi nhà gạch do người Pháp dựng dọc con đường nay là Bạch Đằng; con đường khi ấy còn là đường đất [1].
Doumer xây dựng cảng Đà Nẵng và mở đường sắt xuyên Việt. Sau đó, dưới thời vị toàn quyền kế tiếp, một tuyến xe lửa nối Đà Nẵng được cho phép xây năm 1905. Bài báo mô tả tuyến đi trên nền con đường Đà Nẵng – Hội An hiện nay, hết một giờ từ Hội An ra Đà Nẵng và qua ga Tiên Sa cùng ga Hội An [1]. Nguồn không nêu giờ chạy, tần suất, chiều dài hay ngày dừng khai thác. Vì vậy, những chi tiết đó chưa thể bổ sung từ bài báo này.
Ga Chợ Hàn và mạng lưới thương mại
Bài báo còn nhắc một nhánh đường sắt khác, chạy qua ga Chợ Hàn ở mép sông, cạnh cầu cảng số 7, rồi sang Tiên Sa qua cầu De Latte từ năm 1951 [1]. Vị trí ga Chợ Hàn được mô tả bên bờ sông Hàn, trong khu vực trục đường Bạch Đằng ngày nay. Ga và chợ cùng góp phần định hình khu phố cổ, với các nhà kho quanh những tuyến Bạch Đằng, Nguyễn Thái Học, Phạm Phú Thứ và Trần Phú [1].
Đó là một mạng lưới giao thông và buôn bán gắn với sông Hàn và cảng sông Hàn. Tác giả kể tên các thương nhân người Hoa và cơ sở kinh doanh sắt thép, nông sản, vận tải như Ninh Thái, Lý Thế Hoành, Dũ Thái, Trương Công Huynh Đệ; gần đó còn có hiệu sách Việt Quảng và hiệu vàng Kim Thành [1]. Đây là những ví dụ được bài báo dùng để phác họa hoạt động thương mại quanh khu ga, không phải danh mục đầy đủ các cơ sở tại thời kỳ ấy.
Theo tác giả, cảng sông Hàn và tuyến xe lửa góp phần tạo nên một khu thương mại phồn thịnh của Tourane, hình thành từ sau năm 1915. Khu thương mại và nhà ga Chợ Hàn còn tồn tại đến cuối năm 2000; sau đó nhà ga cũ bị phá khi mở rộng đường Bạch Đằng [1]. Bài báo không tách riêng thời điểm chấm dứt hoạt động của tuyến Đà Nẵng – Hội An khỏi thời điểm nhà ga bị phá, nên không thể coi cuối năm 2000 là mốc đóng tuyến.
Dấu vết còn lại trong ký ức đô thị
Bài viết nhìn tuyến xe lửa cùng các công trình ven sông như một phần của lớp hạ tầng đã góp vào diện mạo đô thị buổi đầu. Tác giả tiếc rằng nhiều cảnh quan và kiến trúc dọc bờ sông không còn sau quá trình đô thị hóa [1]. Đây là nhận định của tác giả bài báo, bên cạnh các thông tin lịch sử mà ông thuật lại.
Mối liên hệ giữa đường sắt, cảng và khu buôn bán giúp giải thích vì sao một nhà ga có thể để lại dấu ấn vượt khỏi chức năng đón trả khách. Ga Chợ Hàn đứng trong cùng không gian với chợ, bến cảng, kho hàng và các cơ sở kinh doanh. Khi ga bị phá, một phần cảnh quan vật thể gắn với giai đoạn ấy cũng biến mất theo ghi nhận của nguồn [1]. Có thể đọc tiếp về ga Đà Nẵng, Hội An trong thời kỳ thương cảng Faifo và đường đi Hội An từ Đà Nẵng để đặt tuyến đường sắt trong bối cảnh giao thông rộng hơn.
Tra cứu liên quan
- Giao thông và thương mại: ga Đà Nẵng, cảng sông Hàn, đường Bạch Đằng
- Không gian đô thị: sông Hàn, Hội An thời thương cảng Faifo, đi Hội An từ Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Bài báo không cho biết nguồn tư liệu gốc cho mốc xây dựng năm 1905, tên đầy đủ của vị toàn quyền kế tiếp, chiều dài tuyến, lịch chạy hoặc thời điểm ngừng khai thác. Các chi tiết này cần đối chiếu hồ sơ đường sắt và tư liệu lưu trữ [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Nguồn nói ga Chợ Hàn còn tồn tại đến cuối năm 2000 và bị phá khi mở rộng đường Bạch Đằng sau đó. Ngày phá dỡ cụ thể chưa được nêu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Di sản của quá khứ”, 25/5/2024, https://baodanang.vn/di-san-cua-qua-khu-3236810.html, truy cập 23/10/2026.