Huỳnh Thị Bảo Hòa là một trong những cây bút nữ đầu tiên của văn xuôi hiện đại Việt Nam đầu thế kỷ 20 [1]. Bà được biết đến rộng rãi qua tiểu thuyết “Tây phương mỹ nhơn” xuất bản năm 1927 cùng nhiều bài viết trên báo chí đương thời [1].
Xuất thân và hoạt động xã hội
Theo tư liệu của nhà nghiên cứu Trương Duy Hy, nhà văn Huỳnh Thị Bảo Hòa tên khai sinh là Huỳnh Thị Thái, sinh năm 1896 tại làng Đa Phước, huyện Hòa Vang (vùng đất này sau thuộc xã Hòa Minh, nay thuộc phường Hòa Khánh, thành phố Đà Nẵng) [1]. Khi còn nhỏ, bà học chữ Hán, sau đó chuyển sang học chữ quốc ngữ [1]. Đến tuổi trưởng thành, bà kết duyên cùng ông Vương Khả Lâm rồi theo chồng về sinh sống tại Đà Nẵng [1].
Trong những thập niên đầu thế kỷ 20, bà sớm tiếp nhận ảnh hưởng từ phong trào Cải lương và phong trào Duy tân [1]. Sống ở môi trường đô thị Đà Nẵng, bà tham gia diễn thuyết, viết báo, cổ vũ việc học chữ quốc ngữ và vận động giải phóng phụ nữ [1]. Bà làm nữ thông tín viên thường trực của tờ Thực nghiệp dân báo tại Đà Nẵng [1]. Đồng thời, bà gửi bài cộng tác cho nhiều tờ báo đương thời như Nam phong ở Hà Nội, Tiếng dân ở Huế (do Huỳnh Thúc Kháng sáng lập) và Đông Pháp thời báo ở Sài Gòn [1].
Tiểu thuyết “Tây phương mỹ nhơn”
Theo bài viết trên Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, giới nghiên cứu văn học sử từng coi cuốn Tố Tâm (1925) của Hoàng Ngọc Phách mở đầu cho tiểu thuyết hiện đại Việt Nam, còn tập Răng đen (1943) của Anh Thơ là tác phẩm văn xuôi đầu tiên của một tác giả nữ [1]. Tuy nhiên, các phát hiện tư liệu sau này xác nhận cuốn tiểu thuyết “Tây phương mỹ nhơn” của Huỳnh Thị Bảo Hòa được nhà in Bảo Tồn phát hành tại Sài Gòn vào năm 1927 (ở số 36 bis phố Bonard), tức là ra mắt trước tập Răng đen 16 năm và sau cuốn Tố Tâm 2 năm [1]. Ấn phẩm dày 76 trang, in khổ 14 x 20 cm, có Lời tựa của chí sĩ Huỳnh Thúc Kháng cùng nhà báo Bùi Thế Mỹ, và Lời tặng của nhà thơ Tản Đà [1].
Cốt truyện xoay quanh hai nhân vật Minh Châu và Tuấn Ngọc, vốn thuộc một gia đình khá giả ở Tam Kỳ [1]. Do bị quan chức địa phương nhũng nhiễu và vu khống vòi tiền hối lộ, gia đình rơi vào cảnh phá sản, buộc hai người phải bỏ dở việc học hành [1]. Khi Chiến tranh thế giới thứ nhất bùng nổ (1914 – 1918), chính quyền thực dân chiêu mộ lính sang phục vụ chiến tranh tại Pháp, hai anh em đã gia nhập đoàn quân sang châu Âu [1]. Tại Pháp, Tuấn Ngọc quen biết và nảy sinh tình cảm với Bạch Lan, một nữ khán hộ người Pháp [1]. Vượt qua nhiều rào cản, hai người kết hôn; khi chiến sự kết thúc, hai anh em trở về Việt Nam [1]. Sau đó, Bạch Lan mang thai và một mình vượt biển sang Việt Nam tìm gặp chồng [1].
Trong phần “Tiểu dẫn”, tác giả nêu rõ ý định sáng tác là đề cao đức hạnh và lòng chung thủy của người phụ nữ, cho rằng người có tiết nghĩa và tài hoa ở bất kỳ xứ sở nào cũng đều đáng quý trọng [1]. Dù viết bằng văn quốc ngữ với đề tài mang tính hiện đại, cuốn sách vẫn giữ ảnh hưởng kết cấu chương hồi của tiểu thuyết truyền thống, mở đầu mỗi hồi bằng các câu thơ dẫn dắt [1]. Nhận xét về tác phẩm trên báo Phụ nữ tân văn số 231 (ngày 1/1/1934), nhà văn Thiếu Sơn ghi nhận câu chuyện được truyền tụng và báo giới hoan nghênh, nhưng nhận định cách hành văn “còn kém bề linh hoạt” do tác giả chịu ảnh hưởng cựu học và chưa tiếp cận sâu nghệ thuật văn học phương Tây [1].
Khảo cứu “Chiêm Thành lược khảo”
Ngoài tiểu thuyết và các bài báo, Huỳnh Thị Bảo Hòa còn nghiên cứu lịch sử văn hóa [1]. Năm 1941, bà cho ra mắt tác phẩm khảo cứu “Chiêm Thành lược khảo” [1]. Những công trình này khẳng định dấu ấn của một cây bút nữ xứ Quảng trong giai đoạn giao thời của văn học và học thuật Việt Nam đầu thế kỷ 20 [1].
Tra cứu liên quan
- Nhân vật cùng thời: danh nhân xứ Quảng, Huỳnh Thúc Kháng, Phan Châu Trinh
- Địa danh liên quan: phường Hòa Khánh, Tam Kỳ
- Di sản liên quan: Bảo tàng Điêu khắc Chăm
Điều còn chưa rõ
- Năm mất và nơi an táng của bà không được ghi trong nguồn đã trích [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Hoạt động của bà sau mốc xuất bản cuốn Chiêm Thành lược khảo (1941) chưa thấy nguồn nhắc tới [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng Thông tin điện tử thành phố Đà Nẵng, “Huỳnh Thị Bảo Hòa – Cây bút nữ đầu tiên của tiểu thuyết hiện đại Việt Nam”, 15/11/2012, https://danang.gov.vn/vi/w/huynh-thi-bao-hoa-cay-but-nu-dau-tien-cua-tieu-thuyet-hien-dai-viet-nam-i, truy cập 23/10/2026.
