Con trâu được buộc vào cây nêu trước gươl, tiếng chiêng trống nổi lên, người dự lễ múa thành vòng tròn rồi trâu được đưa đi mổ ở chỗ kín [1]. Đó là cách tổ chức lễ ăn trâu ở vùng Tây Giang cũ mà Alăng Ngước ghi lại trên Báo Đà Nẵng ngày 8/10/2023, khi cộng đồng địa phương đã thay đổi phần nghi thức đâm trâu [1].
Ăn trâu và hiến trâu
Theo Pơloong Plênh, người phụ trách lĩnh vực văn hóa ở Tây Giang khi bài báo được đăng, đăh tơ’rí là tên gọi lễ hội cộng đồng có trâu, một dịp quan trọng của làng [1]. Ông giải thích rằng trước đây lễ có nghi thức đâm trâu, còn cách tổ chức được bài báo ghi nhận đã chuyển sang đưa trâu đi mổ sau khi làm lễ [1].
Trong lời giải thích ấy, trâu vừa là lễ vật dâng thần linh, vừa cung cấp thức ăn cho cộng đồng dự hội [1]. Bài báo dùng tên hiến trâu để mô tả phần nghi lễ vẫn được giữ lại, trong khi thao tác giết mổ được chuyển ra khỏi không gian hội [1].
Nguồn ghi nhận sự thay đổi ở địa phương được khảo sát, không cung cấp một bản mô tả chung cho mọi cộng đồng Cơ Tu [1]. Phạm vi ấy cần được giữ rõ khi đọc về lễ ăn trâu qua tư liệu này.
Cây nêu, gươl và vòng múa
Trước lễ hiến trâu, các già làng tiến hành dựng nêu trước gươl [1]. Con trâu được buộc vào trụ x’nur; người mặc trang phục truyền thống múa tâng tung, da dá theo vòng tròn trong tiếng chiêng trống [1].
Bài báo nêu một trường hợp tổ chức lễ để báo với thần linh rằng việc tu sửa gươl đã hoàn tất theo nguyện vọng của làng [1]. Sau phần cúng, trâu được đưa đi mổ, chế biến để đãi khách [1]. Trong cách trình bày của nguồn, cây nêu, lời cúng, vòng múa và bữa ăn đều có mặt trong ngày hội mừng công [1].
Thay đổi được ghi nhận năm 2023
Arất Blúi, khi ấy là Phó Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, cho biết chủ trương bỏ đâm trâu đã được thực hiện dần ở các khu dân cư trong hơn mười năm tính đến thời điểm bài báo [1]. Pơloong Plênh cũng nói địa phương đã nhiều năm không còn tổ chức đâm trâu trong lễ hội, nhưng còn một thao tác tượng trưng bằng mũi giáo ở phần mũi trâu theo tục cũ [1].
Theo lời những người được phỏng vấn, sự điều chỉnh này gắn với việc hạn chế nguy hiểm trong ngày hội và phát triển du lịch cộng đồng [1]. Bài báo đồng thời ghi nhận mong muốn giữ phần cúng thần linh, múa và trống chiêng [1]. Đây là lời giải thích về một lựa chọn tổ chức lễ ở thời điểm năm 2023, chưa phải xác nhận cho mọi lễ hội về sau.
Tra cứu liên quan
- Văn hóa Cơ Tu: dệt thổ cẩm Cơ Tu.
- Tra địa danh trong tư liệu cũ: quận, huyện cũ thuộc phường, xã nào.
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không nêu làng và xã cụ thể của cảnh lễ mở đầu, nên chưa thể quy về một xã hiện nay [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Chưa xác định năm bắt đầu thực hiện chủ trương thay đổi nghi thức, cũng như mức độ duy trì tại từng làng sau mốc bài báo năm 2023 [1] [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Người Cơ Tu hiến trâu”, 8/10/2023, https://baodanang.vn/nguoi-co-tu-hien-trau-3026463.html, truy cập 23/10/2026.