Trong bài viết năm 2025, mắm không chỉ là gia vị nêm nếm mà còn hiện diện từ bữa cơm thường ngày đến những món ăn đã thành đặc sản ở Đà Nẵng và xứ Quảng [1]. Từ chén mắm nêm ăn cùng cơm nóng đến tô bún mắm, câu chuyện về mắm cũng là câu chuyện về thói quen ăn uống địa phương [1].
Chén mắm trong bữa cơm
Bài báo dẫn nhận định của các nhà nghiên cứu văn hóa rằng mắm có nguồn gốc từ người Chăm, rồi được những lưu dân Việt đến xứ Quảng học hỏi và Việt hóa [1]. Đây là một nhận định được bài báo thuật lại; nguồn không nêu tên từng nhà nghiên cứu hay dẫn chứng lịch sử cụ thể [1].
Theo bài, mắm nêm thường được gọi là mắm cái. Từ cách ăn ấy, dân gian có cách gọi người Quảng Nam – Đà Nẵng là “dân mắm cái”, để phân biệt với “dân mắm ruốc” ở xứ Huế [1]. Tác giả cho biết chén mắm cái có mặt trong bữa cơm thường ngày của người Quảng, không phụ thuộc tầng lớp hay địa vị [1].
Cuốn *Tìm hiểu con người xứ Quảng* được bài viết dẫn như một tài liệu đặt mắm ở vị trí trung tâm của văn hóa ẩm thực địa phương [1]. Bài báo không ghi tác giả, năm xuất bản hoặc trang sách, nên thông tin thư mục này chưa đủ để tra cứu độc lập [1].
Từ rau luộc đến món đãi khách
Những cách ăn giản dị được kể khá cụ thể: mắm pha tỏi ớt dùng với rau luộc hoặc mì lá; mắm dưa cà ăn với cơm nóng; bánh tráng đập chấm mắm nêm [1]. Trong những bữa ăn cầu kỳ hơn, mắm đi cùng thịt heo luộc hoặc bê thui cuốn rau thơm [1].
Một ví dụ quen thuộc trong bài là bún mắm nêm Đà Nẵng. Mắm cũng được nhắc trong bữa tiệc mà trấn thủ Tourane đãi phái đoàn Macartney vào thế kỷ 18; bài dẫn mô tả có món thịt bò chấm một loại nước chấm ngon, nhưng không xác định rõ tên món mắm [1]. Vì vậy, chi tiết này cho thấy bài báo liên hệ mắm với bữa tiệc, chứ chưa đủ để khẳng định loại mắm cụ thể đã được phục vụ [1].
Bài viết còn kể mắm gắn với sinh hoạt của ngư dân, với vai trò chất dẫn giúp họ chống lạnh khi lặn đánh bắt hải sản [1]. Đây là mô tả trong nguồn, không phải lời khuyên sức khỏe hay hướng dẫn sử dụng [1].
Nhiều dạng mắm, một thói quen ăn
Danh sách trong bài gồm mắm nêm, mắm cá nục, mắm cá trích, mắm dưa và mắm cà pháo [1]. Mắm xuất hiện trong các món như bánh tráng thịt heo, bê thui Cầu Mống và những bữa ăn với rau, mì lá hay cơm nóng [1].
Vị mặn và mùi cá lên men có thể khiến người mới ăn e ngại, theo nhận xét của tác giả; bài đồng thời cho rằng nhiều người quen dần với hương vị này [1]. Từ một thứ chấm kèm, mắm trở thành cách nối nhiều món ăn khác nhau trong cùng một tập quán ẩm thực [1]. Những bài viết về mì Quảng và đặc sản Đà Nẵng giúp đặt thói quen ấy vào bức tranh rộng hơn của món ăn địa phương.
Tra cứu liên quan
- Món ăn dùng mắm: bún mắm nêm Đà Nẵng, bánh tráng thịt heo, bê thui Cầu Mống
- Món ăn xứ Quảng: mì Quảng, đặc sản Đà Nẵng
Điều còn chưa rõ
- Nguồn không nêu tài liệu gốc cho nhận định mắm bắt nguồn từ người Chăm, cũng không ghi đầy đủ thông tin xuất bản của cuốn *Tìm hiểu con người xứ Quảng* [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Mô tả về bữa tiệc tiếp phái đoàn Macartney không xác định loại nước chấm trong món thịt bò là mắm nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 10/2026
Nguồn tham khảo
- Báo Đà Nẵng, “Mắm trong ẩm thực xứ Quảng”, 21/09/2025, https://baodanang.vn/mam-trong-am-thuc-xu-quang-3303294.html, truy cập 23/10/2026.