Phù điêu Đản sinh Brahma là bức chạm sa thạch trang trí vòm cửa (tympanum) tháp E1 ở Mỹ Sơn, niên đại thế kỷ VII – VIII [1][2][3][4]. Bức chạm được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm năm 1935 và được công nhận bảo vật quốc gia ngày 18/1/2024 [3][4].
Xuất xứ
Tài liệu giới thiệu hiện vật của cổng thông tin du lịch Đà Nẵng ghi bức chạm xuất xứ tháp E1, Mỹ Sơn, chất liệu sa thạch, ký hiệu BTC 25 [1]. Đây là phần trang trí trên vòm cửa của tháp, được đưa về Bảo tàng Điêu khắc Chăm năm 1935 [1][3][4]. VietNamNet gọi Mỹ Sơn là di sản thế giới UNESCO ở tỉnh Quảng Nam [4]; địa bàn này trước 7/2025 thuộc huyện Duy Xuyên.
Cùng mang tên E1 nhưng là hiện vật khác: Đài thờ Mỹ Sơn E1, bảo vật quốc gia từ ngày 1/10/2012 [3].
Cảnh trên phù điêu
Bức chạm minh họa cảnh sáng tạo vũ trụ trong thần thoại Ấn Độ [1][4]. Thần Vishnu nằm trên biển vũ trụ mênh mông đen tối, được rắn thần Shesha bảy đầu nâng đỡ [1][3]. Tay phải thần đỡ dưới đầu, tay trái giữ cuống sen mọc ra từ rốn; trên đài sen, thần Brahma ra đời trong tư thế thiền định, rồi sau đó sáng tạo ra thế giới [1][3].
Dưới chân thần Vishnu là hình một vị đạo sĩ đang chúc phúc cho cuộc đản sinh [1][3]. Báo Sài Gòn Giải Phóng ghi rằng trong điêu khắc Ấn Độ, vị trí này thường là nữ thần Lakshmi, vợ của Vishnu [3].
Hai đầu bức phù điêu là hai chim thần Garuda mình người chân chim [3]. Cổng thông tin du lịch Đà Nẵng viết hình Garuda này gợi nhớ các tượng cùng chủ đề trong nghệ thuật Môn – Dvaravati ở Thái Lan thế kỷ VII – VIII [1]; Báo Sài Gòn Giải Phóng thì ghi hình tượng Garuda này rất phổ biến trong nghệ thuật Môn – Dvaravati [3].
Công nhận bảo vật quốc gia
Ngày 18/1/2024, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà ký Quyết định số 73/QĐ-TTg công nhận 29 bảo vật quốc gia đợt 12 (năm 2023), trong đó Đà Nẵng có 3 hiện vật ở Bảo tàng Điêu khắc Chăm: Phù điêu Đản sinh Brahma Mỹ Sơn E1, Tượng thần Shiva Mỹ Sơn C1 và Phù điêu Apsara Trà Kiệu [2][4]. Báo Văn hóa gọi cả ba là “các hiện vật độc bản” [2].
Đợt này nâng số bảo vật quốc gia ở bảo tàng từ 6 lên 9 [2][4]. Sáu bảo vật trước đó là Đài thờ Mỹ Sơn E1, Đài thờ Trà Kiệu, tượng Bồ tát Tara, Đài thờ Đồng Dương, tượng Ganesha và tượng Gajasimha [2][4].
Tra cứu liên quan
- Bảo vật Champa: bảo vật quốc gia ở Đà Nẵng, hai đài thờ Mỹ Sơn E1 và Trà Kiệu.
- Nơi chốn: thánh địa Mỹ Sơn, đi Mỹ Sơn, Bảo tàng Điêu khắc Chăm.
Điều còn chưa rõ
- Xã hiện nay của khu tháp E1: các nguồn của bài chỉ ghi “Mỹ Sơn, Quảng Nam”; theo bảng tra phường xã, xã Duy Phú cũ nay thuộc xã Thu Bồn, nhưng nguồn không ghi Mỹ Sơn thuộc xã cũ nào [CẦN KIỂM CHỨNG].
- Kích thước bức phù điêu và việc ai đưa nó về bảo tàng năm 1935: các nguồn của bài không nêu [CẦN KIỂM CHỨNG].
Cập nhật: tháng 11/2026
Nguồn tham khảo
- Cổng thông tin du lịch Đà Nẵng, “Brahma the Creator”, 07/09/2020, https://danangfantasticity.com/en/brahma-the-creator, truy cập 04/11/2026.
- Báo Văn Hóa, “Đà Nẵng có thêm 3 bảo vật quốc gia”, 19/01/2024, https://baovanhoa.vn/da-nang-co-them-3-bao-vat-quoc-gia-56267.html, truy cập 04/11/2026.
- Báo Sài Gòn Giải Phóng, “9 bảo vật quốc gia được lưu giữ tại Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng”, 12/03/2024, https://www.sggp.org.vn/9-bao-vat-quoc-gia-duoc-luu-giu-tai-bao-tang-dieu-khac-cham-da-nang-post730374.html, truy cập 04/11/2026.
- VietNamNet Global, “Three Cham sculptures promoted as National Treasures”, 24/01/2024, https://vietnamnet.vn/en/three-cham-sculptures-promoted-as-national-treasures-2243327.html, truy cập 04/11/2026.